گسترش یک ایده و ساختن قطعه کوتاه
از یک ایده چندنتی شروع کنید، آن را تغییر دهید و دوباره برگردانید. این درس گسترش موتیف و شنیدن شباهت و تفاوت بخش‌های موسیقی را تمرین می‌کند.
یک قطعه کوتاه لازم نیست در هر لحظه ایده تازه‌ای داشته باشد. گاهی تکرار، تغییر حساب‌شده و بازگشت یک ایده باعث می‌شود موسیقی قابل دنبال کردن شود. ایده کوچک و قابل تشخیص را در این درس «موتیف» می‌نامیم. پیش‌نیاز، شناخت نت‌های دو تا سل و شمردن گروه‌های چهارضربی است. هدف، ساخت یک طرح روشن و شنیدن روابط بخش‌هاست؛ نه اثبات اینکه هر جمله کوتاه به‌تنهایی یک فرم کامل کلاسیک دارد.
سطح تمرین مقدماتی رو به متوسط
پیش از شروع
صداهای راهنما مصنوعی‌اند و از اجرای واقعی ساز یا خواننده ضبط نشده‌اند. همه نت‌ها با کوک لا برابر ۴۴۰ هرتز پخش می‌شوند. کاغذی برای نوشتن نام نت‌ها و چند خانه خالی برای ضرب‌ها آماده کنید. ساز اختیاری است؛ می‌توانید ساختار را با نوشتن و شنیدن بررسی کنید، بی‌آنکه اجرای سریع لازم باشد.
بلندی دستگاه را راحت نگه دارید. اگر طرح خود را می‌خوانید، آن را در محدوده مناسب صدایتان اجرا کنید، نفس را به اجبار طولانی نکنید و هنگام درد یا فشار متوقف شوید. جابه‌جایی کل ملودی به اکتاو راحت مجاز است. این فایل‌ها آموزش فن آواز نیستند و مشکل صوتی ماندگار باید با متخصص بررسی شود.
روش تمرین
چهار کلیک آغاز در ثانیه‌های صفر، ۰٫۷۵، ۱٫۵ و ۲٫۲۵ پخش می‌شوند. الگو از ثانیه ۳ شروع می‌شود و هر ضرب ۰٫۷۵ ثانیه است. در مقایسه‌ها، فاصله میان بخش‌ها دو ضرب است. نت‌ها معمولاً کمی پیش از مرز بعدی قطع می‌شوند تا جدایی آن‌ها روشن باشد. در جمله‌های معمول، صدا ۰٫۱۵ ثانیه پیش از پایان ارزش زمانی هر نت قطع می‌شود؛ این فاصله اجرایی، سکوتِ نوشته‌شده نیست.
برای نام‌گذاری، نخستین بخش را A بنویسید؛ بخش متفاوت را B و بازگشت همان بخش نخست را دوباره A بنویسید. A′ یعنی بخشی شبیه A با تغییر قابل توضیح. این حروف فقط نقشه شباهت‌ها هستند؛ تشخیص فرم کامل به طول بخش‌ها، جمله‌بندی، هارمونی و زمینه موسیقایی نیز نیاز دارد. پاسخ‌های شنیداری و طرح‌های نمونه در پایان صفحه آمده‌اند.
دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.
تمرین ۱ پیدا کردن هویت یک ایده
دو گروه سه‌نتی از ثانیه‌های ۳ و ۷٫۵ پخش می‌شوند. هر گروه چهار ضرب دارد و فایل ۱۲ ثانیه است. بار اول فقط بشنوید؛ بار دوم بررسی کنید آیا ترتیب نت‌ها، کشش‌ها یا هر دو تکرار شده‌اند.
برای ایده‌ای که شنیدید یک توصیف کوتاه بنویسید؛ مثلاً درباره تعداد نت‌ها و نسبت کشش آخر به بقیه. لازم نیست نام فاصله‌ها را بدانید. هدف این است که بتوانید بگویید چه ویژگی‌ای باعث می‌شود بازگشت ایده را تشخیص دهید. برای پیدا کردن و ثبت ایده‌های خودتان، راهنمای ساختن ایدهٔ موسیقایی از یک الگوی کوچک را هم بخوانید.
مدت فایل ۱۲ ثانیه است.
تمرین ۲ گسترش ایده با کشش بیشتر
ایده نخست از ثانیه ۳ چهار ضرب دارد. شکل دوم از ثانیه ۷٫۵ شروع می‌شود و هشت ضرب تا مرز ثانیه ۱۳٫۵ ادامه دارد؛ فایل ۱۵ ثانیه است. هنگام شنیدن، ضرب پایه را همان ۰٫۷۵ ثانیه نگه دارید.
تعداد نت‌های دو شکل را مقایسه کنید و نسبت طول آن‌ها را بنویسید. سپس برای یک ایده سه‌نتی خودتان همین کار را روی کاغذ انجام دهید. بزرگ‌تر شدن کشش‌ها نباید با اضافه کردن نت‌های تازه یا تغییر سرعت شمارش اشتباه شود.
مدت فایل ۱۵ ثانیه است.
تمرین ۳ عوض کردن جهت حرکت
دو جمله چهارنتی از ثانیه‌های ۳ و ۷٫۵ می‌شنوید و فایل ۱۲ ثانیه است. هر نت یک ضرب دارد. بین نت‌های هر جمله سه پیکان بکشید: بالا برای حرکت زیرتر و پایین برای حرکت بم‌تر.
دو ردیف پیکان را مقایسه کنید. آیا نت‌ها فقط عقب‌به‌جلو چیده شده‌اند یا جهت حرکت‌ها عوض شده است؟ برای پاسخ عجله نکنید؛ ترتیب زمانی و جهت حرکت دو تصمیم متفاوت در تغییر یک ایده هستند.
مدت فایل ۱۲ ثانیه است.
تمرین ۴ شنیدن بازگشت بخش نخست
سه بخش چهارنتی از ثانیه‌های ۳، ۷٫۵ و ۱۲ شروع می‌شوند. هر بخش چهار ضرب است، فاصله میان بخش‌ها دو ضرب و طول فایل ۱۶٫۵ ثانیه است. برای هر بخش یک کادر روی کاغذ بکشید.
کادر نخست را A بنامید. برای دو کادر بعدی بر اساس شباهت کامل یا تفاوت، حرف مناسب انتخاب کنید. بعد یک دلیل شنیداری بنویسید که نشان دهد چرا بخش پایانی بازگشت است یا نیست؛ صرفاً حدس زدن شکل رایج کافی نیست.
مدت فایل ۱۶.۵ ثانیه است.
تمرین ۵ دنبال کردن ایده میان بخش‌های متفاوت
پنج بخش چهارضربی در ثانیه‌های ۳، ۷٫۵، ۱۲، ۱۶٫۵ و ۲۱ آغاز می‌شوند. بین بخش‌ها دو ضرب فاصله است و فایل ۲۵٫۵ ثانیه طول دارد. پنج کادر بکشید و بدون توقف فایل نقشه حروف را کامل کنید.
در شنیدن دوم فقط بخش‌هایی را دنبال کنید که شبیه اولی‌اند. سپس دو بخش متفاوت را با یکدیگر مقایسه کنید؛ آیا آن‌ها نیز یک ایده مشترک‌اند یا باید دو حرف جدا داشته باشند؟ طول و ریتم یکسان الزاماً به معنی ملودی یکسان نیست.
مدت فایل ۲۵.۵ ثانیه است.
تمرین ۶ ساختن طرح چهارقسمتی خودتان
فایل با ایده‌ای چهارنتی از ثانیه ۳ آغاز می‌شود. از ثانیه ۶ دوازده کلیک دارید؛ سه گروه چهارضربی با مرزهای ۶، ۹، ۱۲ و ۱۵. فایل در ثانیه ۱۶٫۵ تمام می‌شود. کلیک‌ها جای سه بخش بعدی شما را مشخص می‌کنند.
طرح A، A′، B، A بسازید. A همان راهنما باشد؛ در A′ فقط یک نت را عوض کنید، برای B مسیر متفاوتی بسازید و در پایان A را دقیق برگردانید. فقط دو، ر، می، فا و سل مجازند؛ هر بخش چهار نت یک‌ضربی داشته باشد. ابتدا بنویسید، سپس در صورت تمایل اجرا کنید.
مدت فایل ۱۶.۵ ثانیه است.
پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی
اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.
پاسخ تمرین ۱
دو، ر، می با کشش‌های یک، یک، دو دقیقاً تکرار شده است. هم ترتیب نت‌ها و هم ریتم ثابت‌اند. توصیف ممکن: «سه نت بالا‌رونده که نت آخر دو برابر هر نت قبلی جا می‌گیرد.»
پاسخ تمرین ۲
هر دو شکل دو، ر، می هستند. کشش‌های یک، یک، دو در شکل دوم به دو، دو، چهار ضرب تبدیل شده‌اند. جای ایده روی خط ضرب از سه ثانیه به شش ثانیه رسیده است؛ فاصله شروع نت‌ها دو برابر شده، ولی صداها برای تفکیک شنیداری اندکی پیش از پایان ارزش زمانی‌شان قطع می‌شوند.
پاسخ تمرین ۳
اولی دو، ر، می، ر با جهت‌های بالا، بالا، پایین است. دومی می، ر، دو، ر با جهت‌های پایین، پایین، بالا است. در این نمونه جهت فاصله‌ها حول نت ر وارونه شده؛ ترتیب زمانی جمله صرفاً از آخر به اول نشده است.
پاسخ تمرین ۴
نقشه A، B، A است. نخست و پایان هر دو دو، ر، می، دو هستند؛ بخش میانی سل، می، ر، سل است. این الگوی بازگشت، تمرینی برای شنیدن شباهت است و به‌تنهایی وجود فرم سه‌بخشی کامل کلاسیک را ثابت نمی‌کند.
پاسخ تمرین ۵
نقشه A، B، A، C، A است. بخش‌های اول، سوم و پنجم یکسان‌اند. B برابر سل، می، ر، سل و C برابر می، فا، سل، می است. این فقط الگوی ساده بازگشت ایده است؛ برای نام‌گذاری قطعه کامل به‌عنوان روندو اطلاعات بیشتری لازم است.
پاسخ تمرین ۶
یک طرح نمونه: A «دو، ر، می، دو»؛ A′ «دو، ر، سل، دو»؛ B «سل، فا، می، ر»؛ A «دو، ر، می، دو». فقط نت سوم A′ عوض شده و B مسیر نزولی دارد. این نمونه معتبر است، اما تنها پاسخ ممکن نیست.
نقشه زمانی نمونه ها
نقشهٔ زمانی هر شش فایل پس از پاسخ‌ها آمده است. محور افقی ثانیه از ابتدای فایل است و هر خط محل و مدت یک نت را نشان می‌دهد؛ ضرب‌های راهنما نمایش داده نشده‌اند. فاصلهٔ عمودی ردیف‌ها فقط ترتیب ارتفاع را نشان می‌دهد و اندازهٔ فاصلهٔ موسیقایی نیست. این تصویر حامل یا انگشت‌گذاری نیست. C یعنی دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی؛ عدد اکتاو را نشان می‌دهد. علامت # یعنی دیز، b یعنی بمل و +50c و −50c یعنی پنجاه سنت بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته‌شده. برای خوانایی، در نمودارهای شلوغ برچسب برخی ردیف‌ها حذف شده است. جزئیات اجرا و پاسخ درست در متن ملاک‌اند.
پس از تمرین
پیش از اضافه کردن نت‌های بیشتر، طرح خود را با سه پرسش مرور کنید: ایده اصلی قابل تشخیص است؟ تغییر بخش دوم را می‌توان توضیح داد؟ بازگشت پایانی شنیده می‌شود؟ اگر پاسخ روشن نیست، یکی از تغییرها را حذف کنید. ساده‌تر کردن آگاهانه می‌تواند ساختار را روشن‌تر کند؛ تعداد نت بیشتر به‌خودی‌خود به معنی آهنگسازی بهتر نیست.
درباره صداها و منابع
تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. به‌جز نمونه‌های تغییر ریزپرده‌ای که صریحاً توضیح داده شده‌اند، نت‌ها در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی‌اند.
دانشگاه پیوجت ساند: ایده کوچک یا موتیف
دانشگاه پیوجت ساند: تغییر ملودی، وارونگی و افزایش کشش