جمله‌بندی و جای نفس در فلوت ریکوردر با شش تمرین
با جمله‌های دو تا سه‌ثانیه‌ای یاد بگیرید جای نفس و سکوت را از قبل مشخص کنید و بدون عجله به جملهٔ بعد برگردید.
پایان جمله و جای نفس را پیش از نوازندگی روشن کنید. با عبارت‌های کوتاه و سکوت‌های کافی یاد می‌گیرید جمله را بی‌دلیل نشکنید و ضرب را گم نکنید. هدف طولانی‌نواختن نیست. شنیدن بدون ساز هم ممکن است؛ برای اجرای عملی باید سه نت این درس را قبلاً با معلم آموخته باشید.
سطح تمرین مقدماتی؛ با شناخت قبلی سه نت و شیوهٔ پایهٔ نوازندگی نزد معلم
پیش از شروع
ساز این درس ریکوردر سوپرانو در دو با کوک متعارف لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. سی۴، لا۴ و سل۴ نوشته‌شده، به‌ترتیب سی۵، لا۵ و سل۵ صدا می‌دهند. فایل و نمودار پاسخ، ارتفاع واقعیِ شنیده‌شده را نشان می‌دهند. همهٔ نام‌های کوتاه سی، لا و سل در دستورها به همین سه نت نوشته‌شده اشاره دارند.
انگشت‌گذاری، نگه‌داشتن ساز و تولید صدای پایه را باید از قبل نزد معلم آموخته باشید. موج سینوسی نمونه، ضبط ریکوردر نیست؛ فقط ارتفاع و زمان‌بندی را نشان می‌دهد، نه وضعیت دهان یا زبان‌زدن. برای تقلید رنگ آن، فشار هوا را تغییر ندهید.
با صدای راحت و نفس عادی کار کنید. دم عمیق یا سریع، حبس نفس، پُرکردن پیاپی ریه و طولانی‌کردن اجباری عبارت لازم نیست. سکوت چهارثانیه‌ای یعنی چهار ثانیه نواختن نداریم، نه چهار ثانیه دم‌گرفتن. در سکوت آزادانه و طبیعی نفس بکشید. با ناراحتی یا سرگیجه توقف کنید و ادامهٔ تمرین را با راهنمایی معلم انجام دهید.
روش تمرین
چهار کلیک در ثانیه‌های ۱، ۲، ۳ و ۴ و نخستین نت در ثانیهٔ ۵ است. سرعت ۶۰ ضرب در دقیقه، یعنی هر ضرب یک ثانیه است. پس از آن کلیک ندارید. سکوت واقعی را با نت اضافه پُر نکنید.
ابتدا گوش دهید و مکث‌ها را علامت بزنید. الگو را با حرکت آرام انگشت، بدون تمرین تنفسی مرور کنید. هنگام نوازندگی ضرب را ذهنی نگه دارید؛ هم‌زمان با ساز صحبت نکنید و بلند نشمارید. برای حفظ جای ورود پس از مکث، راهنمای شمردن سکوت‌ها و پیدا کردن ورود بعدی نیز کمک‌کننده است.
پاسخ‌ها را پس از شش تمرین ببینید. اجراها را جدا و با استراحت دلخواه انجام دهید، نه با پخش پیوسته. اگر عبارت کوتاه هم راحت نیست، فایل را متوقف و فقط بخش شنیداری را انجام دهید؛ ادامه‌دادن اجباری نیست.
دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.
تمرین ۱ شنیدن جای پایان دو جمله
بدون ساز دو گروه سی، لا، سل و سپس سل، لا، سی را بشنوید؛ هر نت یک ضرب دارد. پایان گروه نخست را برای استراحت و نفس طبیعی علامت بزنید.
چند ضرب میان دو گروه بی‌صداست و گروه دوم در کدام ثانیه آغاز می‌شود؟ حرکت آرام انگشت را ادامه دهید؛ توقف ملودی، توقف زمان نیست.
مدت فایل ۱۸ ثانیه است.
تمرین ۲ اجرای دو عبارت کوتاه با مکث مشخص
نقشهٔ اجرا: سی یک ضرب، لا یک ضرب؛ چهار ضرب سکوت؛ سل یک ضرب، لا یک ضرب. نخست نقشه را با انگشت مرور کنید، سپس در پخش جداگانه همراه نمونه بنوازید. هر عبارت فقط دو ثانیه طول دارد.
در مکث، ساز بی‌صدا و نفس طبیعی باشد؛ شمارش را تند نکنید. زمان پایان عبارت اول و ورود عبارت دوم را ثبت کنید.
مدت فایل ۱۶ ثانیه است.
تمرین ۳ مقایسهٔ دو طرح مکث برای یک گروه‌بندی
این تمرین فقط شنیداری است. گروه‌بندی مورد نظر «سی، لا، سل» و «سل، لا، سی» است؛ هر نت یک ضرب. نسخهٔ الف در ثانیهٔ ۵ و نسخهٔ ب در ثانیهٔ ۲۰ آغاز می‌شود. در هر نسخه جای مکث‌های بلند را پیدا کنید.
کدام نسخه گروه‌ها را کامل نگه می‌دارد و کدام زودتر می‌شکند؟ دلیل را با جای مکث بگویید. پاسخ دربارهٔ همین گروه‌بندی است؛ هر نفس میان جمله همیشه نادرست نیست.
مدت فایل ۳۷ ثانیه است.
تمرین ۴ جدا کردن نت کشیده از فرصت استراحت
نقشه: سی دو ضرب، سل یک ضرب؛ چهار ضرب سکوت؛ لا یک ضرب، سل دو ضرب. نبودنِ شروع تازه همیشه سکوت نیست؛ شاید نت قبلی ادامه دارد. ابتدا این تفاوت را بشنوید.
عبارت‌های سه‌ثانیه‌ای را فقط اگر راحت است بنوازید. پایان نت کشیدهٔ نخست، آغاز سکوت و ورود جملهٔ دوم را ثبت کنید. نت دوضربی دو بار زده نمی‌شود. با احساس فشار توقف کنید.
مدت فایل ۱۸ ثانیه است.
تمرین ۵ نگه داشتن ضرب میان سه نوبت نوازندگی
سه عبارت داریم: سی نیم‌ضرب، لا نیم‌ضرب، سل یک ضرب؛ سپس سل یک ضرب، لا یک ضرب؛ و دوباره عبارت نخست. میان عبارت‌ها هر بار چهار ضرب سکوت است. پیش از اجرا زمان دو ورود بعدی را خودتان حساب کنید.
محاسبه را با شنیدن بررسی کنید و جداگانه همراه فایل بنوازید. نیم‌ضرب در عبارت‌های اول و سوم است؛ ضرب اصلی تندتر نمی‌شود. در مکث‌ها نفس طبیعی و زمان سکوت را حفظ کنید.
مدت فایل ۲۲ ثانیه است.
تمرین ۶ نوشتن طرح شخصی پیش از اجرای کامل
سه گروه می‌شنوید: سی، لا، سل، هرکدام یک ضرب؛ سی و سل، هرکدام یک ضرب؛ لا یک ضرب و سل دو ضرب. بین گروه‌ها سکوت‌های بلند وجود دارد. بدون دیدن پاسخ‌نامه، طول هر سکوت و زمان شروع گروه بعد را ثبت کنید.
محل استراحت و نفس طبیعی را علامت بزنید. طرح را بدون ساز روی ضرب مرور کنید؛ سپس اگر راحت بودید، همراه نمونه بنوازید. کدام سکوت طولانی‌تر است و آیا ضرب را حفظ کردید؟
مدت فایل ۲۵ ثانیه است.
پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی
اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.
پاسخ تمرین ۱
گروه اول از ثانیهٔ ۵ تا ۸ است. سکوت از ۸ تا ۱۲، چهار ضرب کامل دارد و گروه دوم در ۱۲ شروع و در ۱۵ تمام می‌شود. پایان گروه نخست فرصت برنامه‌ریزی‌شدهٔ استراحت است. زمان‌های شروع نت‌ها ۵، ۶، ۷ و سپس ۱۲، ۱۳، ۱۴ هستند. در این تمرین هیچ نت پنهانی در سکوت وجود ندارد.
پاسخ تمرین ۲
سی در ۵ و لا در ۶ شروع می‌شوند؛ عبارت اول در ۷ تمام می‌شود. چهار ضرب سکوت از ۷ تا ۱۱ است. سل در ۱۱ و لا در ۱۲ می‌آیند و پایان عبارت دوم ۱۳ است. ورود در ثانیهٔ ۱۰ سکوت را یک ضرب کوتاه می‌کند و ورود در ۱۲ یک ضرب دیر است. راحتی اجرا از ادامه‌دادن اجباری مهم‌تر است.
پاسخ تمرین ۳
الف دو گروه را سالم نگه می‌دارد: ۵ تا ۸ و ۱۲ تا ۱۵، با مکث چهارثانیه‌ای میان آنها. ب پس از سیِ اول مکث می‌کند: سی در ۲۰ تا ۲۱، سکوت ۲۱ تا ۲۵، لا و سل در ۲۵ تا ۲۷، سکوت ۲۷ تا ۳۱، و گروه آخر ۳۱ تا ۳۴. بنابراین نخستین گروه در ب زودتر شکسته است.
پاسخ تمرین ۴
سی از ۵ تا ۷ ادامه دارد؛ در ثانیهٔ ۶ سکوت نداریم. سل از ۷ تا ۸ شنیده می‌شود و سکوت واقعی ۸ تا ۱۲ است. لا در ۱۲ شروع و در ۱۳ تمام می‌شود؛ سل از ۱۳ تا ۱۵ می‌ماند. نتیجهٔ مطلوب، جدا نگه‌داشتن کشش و سکوت است، نه طولانی‌ترکردن نفس یا تقلید جنس صدای رایانه‌ای.
پاسخ تمرین ۵
عبارت‌ها در ثانیه‌های ۵، ۱۱ و ۱۷ آغاز و در ۷، ۱۳ و ۱۹ تمام می‌شوند. سکوت‌ها ۷ تا ۱۱ و ۱۳ تا ۱۷، هرکدام چهار ضرب‌اند. شروع نت‌ها در عبارت اول ۵، ۵٫۵ و ۶ و در عبارت سوم ۱۷، ۱۷٫۵ و ۱۸ است. کوتاه‌ترشدن دو نت، سکوت پس از عبارت را کوتاه نمی‌کند.
پاسخ تمرین ۶
گروه اول ۵ تا ۸، گروه دوم ۱۲ تا ۱۴ و گروه سوم ۱۹ تا ۲۲ است. سکوت اول از ۸ تا ۱۲ چهار ضرب و سکوت دوم از ۱۴ تا ۱۹ پنج ضرب دارد؛ دومی یک ضرب طولانی‌تر است. علامت‌های استراحت در پایان گروه اول و دوم با نقشهٔ فایل هماهنگ‌اند. لازم نیست در تمام این زمان دم بگیرید؛ ورودهای بعدی ۱۲ و ۱۹ هستند.
نقشه زمانی نمونه ها
نقشهٔ هر شش فایل پس از پاسخ‌هاست. محور افقی زمان برحسب ثانیه و هر خط، محل و مدت یک نت است؛ کلیک‌های راهنما نشان داده نشده‌اند. ردیف‌ها فقط ترتیب زیر و بمی‌اند، نه اندازهٔ فاصله. این نمودار حامل نت نیست. C تا B به‌ترتیب دو تا سی و عدد، اکتاو است؛ # دیز و b بمل. در نمودار شلوغ بعضی برچسب‌ها حذف شده‌اند؛ متن پاسخ ملاک است.
پس از تمرین
سه چیز را ارزیابی کنید: هماهنگی توقف با پایان گروه، حفظ تمام ضرب‌های سکوت و ورود به‌موقع. اگر مکث بیشتری نیاز دارید، با معلم طرحی راحت‌تر بنویسید و مستقل از زمان‌بندی فایل اجرا کنید.
در هر جلسه دو تمرین کافی است. علامت‌گذاری را روی قطعهٔ کلاس امتحان کنید. جای نفس همیشه یگانه نیست؛ طرح باید موسیقایی و راحت باشد. این درس تمرین ظرفیت تنفسی نیست.
درباره صداها و منابع
تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. نت‌های این مجموعه در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی ساخته شده‌اند. در بازی‌های تصویری، صداهای راهنما علامت قراردادی‌اند، نه ضبط حرکت‌ها یا صدای گروه.
Yamaha: وضعیت راحت و نفس متعادل در نوازندگی ریکوردر
Society of Recorder Players: تفاوت نت نوشته‌شده و صدای سوپرانو