بداهه‌پردازی کوتاه با چند نت و پرسش و پاسخ
با انتخاب‌های کوچک شروع کنید: چند نت، چند ضرب و یک پایان مشخص. در شش تمرین، پاسخ شخصی خود را به یک جمله کوتاه موسیقی بسازید.
بداهه‌پردازی از انتخاب‌های کوچک هم شروع می‌شود. لازم نیست از همان ابتدا ملودی بلند یا پیچیده بسازید؛ محدود کردن تعداد نت‌ها و طول جمله کمک می‌کند صدای انتخاب خود را بهتر بشنوید. در این درس، راهنما یک پیشنهاد شنیداری است و شما پاسخ دیگری می‌سازید. آشنایی با نت‌های دو، ر و می و شمارش چهار ضرب کافی است. نت سل در تمرین‌های پایانی اضافه می‌شود. هیچ پاسخ خلاقانه‌ای تنها جواب درست نیست.
سطح تمرین مقدماتی رو به متوسط
پیش از شروع
صداها با مولد صوتی مصنوعی ساخته شده‌اند و اجرای ساز یا خواننده نیستند. راهنما فقط مصالح ملودی و زمان‌بندی را عرضه می‌کند. همه نمونه‌ها در کوک لا برابر ۴۴۰ هرتز هستند. می‌توانید روی ساز، با صدای راحت یا حتی با نوشتن نام نت‌ها پاسخ بدهید؛ توانایی اجرای سریع شرط انجام تمرین نیست.
اگر می‌خوانید، کل الگو را در اکتاو یا محدوده راحت اجرا کنید و برای نت بالاتر فشار نیاورید. نفس را به اجبار نگه ندارید؛ می‌توانید ابتدا فایل را متوقف کنید و پاسخ را جدا بسازید. درد، فشار یا خستگی علامت توقف است و مشکل ماندگار نیاز به نظر متخصص دارد. بلندی پخش دستگاه نیز باید راحت بماند.
روش تمرین
چهار کلیک آغاز هر فایل در ثانیه‌های صفر، ۰٫۷۵، ۱٫۵ و ۲٫۲۵ است؛ جمله راهنما از ثانیه ۳ شروع می‌شود. هر ضرب ۰٫۷۵ ثانیه است. در بخش پاسخ نیز کلیک‌های کوتاه ضرب را نشان می‌دهند. کلیک‌ها بخشی از ملودی نیستند و لازم نیست ارتفاع آن‌ها را تقلید کنید. در جمله‌های معمول، صدا ۰٫۱۵ ثانیه پیش از پایان ارزش زمانی هر نت قطع می‌شود؛ این فاصله اجرایی، سکوتِ نوشته‌شده نیست.
بار اول فقط بشنوید. پیش از پخش دوم پاسخ را روی کاغذ بچینید، سپس در بخش کلیک‌ها امتحان کنید. پاسخ می‌تواند با راهنما فرق داشته باشد، ولی باید محدودیت همان تمرین را رعایت کند. اگر جا ماندید، پخش را از اول شروع کنید یا بدون فایل آرام‌تر تمرین کنید. نمونه جواب‌ها فقط در انتهای صفحه آمده‌اند. اگر برای ساختن پاسخ تازه به نقطهٔ شروع نیاز دارید، راهنمای پیدا کردن و پرورش ایدهٔ موسیقایی را هم مرور کنید.
دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.
تمرین ۱ چهار ضرب با سه نت
راهنما از ثانیه ۳ تا مرز ثانیه ۶ چهار ضرب دارد. سپس چهار کلیک در ثانیه‌های ۶، ۶٫۷۵، ۷٫۵ و ۸٫۲۵ برای پاسخ شما پخش می‌شود؛ پاسخ در ثانیه ۹ تمام می‌شود و طول کل فایل ۱۰٫۵ ثانیه است.
با نت‌های دو، ر و می، چهار نت یک‌ضربی بسازید. نت نخست و آخر باید دو باشد؛ دو جای میانی را خودتان انتخاب کنید. تکرار نت مجاز است. ابتدا انتخابتان را بگویید یا بنویسید و سپس همراه چهار کلیک اجرا کنید.
مدت فایل ۱۰.۵ ثانیه است.
تمرین ۲ نگه داشتن ریتم و عوض کردن ملودی
زمان‌بندی فایل مانند تمرین اول است: راهنما از ثانیه ۳، پاسخ روی چهار کلیک از ثانیه ۶ و پایان فایل در ثانیه ۱۰٫۵. این بار پاسخ باید سه نت با کشش‌های یک، یک و دو ضرب داشته باشد.
فقط از دو، ر و می استفاده کنید و نت پایانی را دو انتخاب کنید. یکی از دو نت نخست را نسبت به راهنما عوض کنید. موقع اجرای نت آخر، دو ضرب بشمارید و نت تازه‌ای روی کلیک چهارم اضافه نکنید.
مدت فایل ۱۰.۵ ثانیه است.
تمرین ۳ جا دادن سکوت در پاسخ
در جمله راهنما که از ثانیه ۳ شروع می‌شود یک ضرب بی‌نت وجود دارد. بخش پاسخ از ثانیه ۶ چهار کلیک دارد و فایل ۱۰٫۵ ثانیه است. در شنیدن اول، ضرب خالی راهنما را پیدا کنید، ولی لازم نیست همان جای سکوت را تکرار کنید.
پاسخی چهارضربی با نت‌های دو، ر و می بسازید که دقیقاً یک ضرب سکوت و سه نت یک‌ضربی داشته باشد. آخرین ضرب باید نت دو باشد. در ضرب سکوت همچنان بشمارید و دستتان را حرکت دهید؛ سکوت هم زمان می‌گیرد.
مدت فایل ۱۰.۵ ثانیه است.
تمرین ۴ پاسخ دادن به یک پایان باز
جمله راهنما چهار نت یک‌ضربی دارد و از ثانیه ۳ شروع می‌شود. چهار کلیک پاسخ از ثانیه ۶ پخش می‌شوند و فایل در ثانیه ۱۰٫۵ تمام می‌شود. این بار به حس پایان جمله گوش کنید، نه فقط ترتیب نت‌ها.
با دو، ر و می، پاسخی چهارنتی بسازید که روی دو تمام شود و دست‌کم یک نت آن با راهنما فرق کند. پاسخ را بعد از راهنما بشنوید و توضیح دهید آیا برای شما حس پایان بیشتری دارد. این برداشت به زمینه و شنونده هم وابسته است.
مدت فایل ۱۰.۵ ثانیه است.
تمرین ۵ گسترش پاسخ با یک الگوی کوچک
راهنما از ثانیه ۳ چهار ضرب است. بخش پاسخ این بار هشت کلیک از ثانیه ۶ تا ۱۱٫۲۵ دارد؛ مرز پایان پاسخ ثانیه ۱۲ و پایان فایل ثانیه ۱۳٫۵ است. دو دسته چهارضربی بشمارید.
از دو، ر، می و سل استفاده کنید. دو نت اول پاسخ را در ضرب‌های پنجم و ششم تکرار کنید. ضرب‌های هفتم و هشتم را به یک نت دوِ دوضربی اختصاص دهید. برای ضرب‌های سوم و چهارم آزادید؛ هدف، پیوند دادن دو نیمه با یک ایده مشترک است.
مدت فایل ۱۳.۵ ثانیه است.
تمرین ۶ ساختن و انتخاب کردن دو پاسخ
راهنما هشت ضرب از ثانیه ۳ تا مرز ثانیه ۹ است. سپس هشت کلیک از ثانیه ۹ تا ۱۴٫۲۵ دارید؛ پاسخ در ثانیه ۱۵ و فایل در ثانیه ۱۶٫۵ تمام می‌شود. پیش از اجرا، هشت خانه برای ضرب‌ها بکشید.
دو پاسخ متفاوت با نت‌های دو، ر، می و سل بنویسید. هر کدام با دو، رِ یک‌ضربی شروع شود، دقیقاً یک ضرب سکوت داشته باشد و با دوِ دوضربی تمام شود. هر پاسخ را در یک نوبت پخش اجرا کنید و یکی را با ذکر دلیل انتخاب کنید.
مدت فایل ۱۶.۵ ثانیه است.
پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی
اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.
پاسخ تمرین ۱
راهنما دو، ر، می با کشش‌های یک، یک، دو است. یک پاسخ مجاز: دو، ر، می، دو؛ هر نت یک ضرب. دو، می، می، دو نیز معتبر است. معیار، چهار ضرب و شروع و پایان روی دو است، نه شباهت کامل به راهنما.
پاسخ تمرین ۲
یک پاسخ نمونه دو، می، دو با کشش‌های یک، یک، دو است. می، ر، دو نیز ممکن است. کلیک چهارم داخل کشش نت پایانی قرار می‌گیرد؛ وجود کلیک الزاماً به معنی شروع یک نت تازه نیست.
پاسخ تمرین ۳
در راهنما، ضرب سوم سکوت است: دو، ر، سکوت، می. یک پاسخ نمونه می، سکوت، ر، دو است. جای سکوت تغییر کرده، اما مجموع چهار ضرب و پایان روی دو حفظ شده است.
پاسخ تمرین ۴
راهنما دو، ر، می، ر است. یک پاسخ نمونه می، ر، ر، دو است. پایان روی دو در این زمینه ساده می‌تواند حس بازگشت ایجاد کند، اما بدون همراهی هارمونیک نمی‌توان آن را الزاماً یک کادانس کامل نامید.
پاسخ تمرین ۵
یک پاسخ نمونه می، ر، دو، ر | می، ر، دوِ دوضربی است. الگوی می، ر در آغاز هر نیمه تکرار می‌شود و مجموع کشش‌ها هشت ضرب است. این نمونه یکی از چندین راه معتبر برای ساخت پیوستگی است.
پاسخ تمرین ۶
دو پاسخ نمونه: «دو، ر، سل، می، سکوت، ر، دوِ دوضربی» و «دو، ر، می، سکوت، سل، ر، دوِ دوضربی». هر دو هشت ضرب‌اند. انتخاب بر اساس جای سکوت، روانی اجرا یا حس جمله ممکن است؛ هیچ‌کدام برنده قطعی نیست.
نقشه زمانی نمونه ها
نقشهٔ زمانی هر شش فایل پس از پاسخ‌ها آمده است. محور افقی ثانیه از ابتدای فایل است و هر خط محل و مدت یک نت را نشان می‌دهد؛ ضرب‌های راهنما نمایش داده نشده‌اند. فاصلهٔ عمودی ردیف‌ها فقط ترتیب ارتفاع را نشان می‌دهد و اندازهٔ فاصلهٔ موسیقایی نیست. این تصویر حامل یا انگشت‌گذاری نیست. C یعنی دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی؛ عدد اکتاو را نشان می‌دهد. علامت # یعنی دیز، b یعنی بمل و +50c و −50c یعنی پنجاه سنت بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته‌شده. برای خوانایی، در نمودارهای شلوغ برچسب برخی ردیف‌ها حذف شده است. جزئیات اجرا و پاسخ درست در متن ملاک‌اند.
پس از تمرین
در پایان فقط بنویسید کدام محدودیت به شما بیشتر کمک کرد: تعداد کم نت‌ها، پایان مشخص یا تکرار یک الگو. جلسه بعد یکی از همین محدودیت‌ها را نگه دارید و فقط دیگری را عوض کنید. بداهه‌پردازی به معنی بی‌برنامگی نیست؛ شنیدن، انتخاب کردن و بازنگری همان‌قدر مهم‌اند که اجرای بی‌درنگ.
درباره صداها و منابع
تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. به‌جز نمونه‌های تغییر ریزپرده‌ای که صریحاً توضیح داده شده‌اند، نت‌ها در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی‌اند.
دانشگاه پیوجت ساند: ایده کوچک یا موتیف