تشخیص حالت پایه و معکوس آکورد با شنیدن نت باس

ممکن است نام یک آکورد ثابت بماند، اما بم‌ترین نت آن تغییر کند. در این درس می‌آموزید صدای باس را دنبال کنید و بفهمید آکورد در حالت پایه است یا معکوس اول و دوم. پایه یا خانوادهٔ آکورد در صورت سؤال معرفی می‌شود. از نت‌های جدا شروع می‌کنیم و به آکورد هم‌زمان می‌رسیم.

سطح تمرین مقدماتی رو به متوسط؛ پس از شناخت سه‌صدایی ماژور و مینور

پیش از شروع

باس یعنی بم‌ترین نتِ صدادار در یک آکورد. پایه، نتی است که ساختمان سه‌صدایی را نسبت به آن تعریف می‌کنیم. اگر پایه در باس باشد، حالت پایه داریم؛ اگر سوم در باس باشد، معکوس اول؛ و اگر پنجم در باس باشد، معکوس دوم. بنابراین پیدا کردن باس به‌تنهایی برای نام‌گذاری آکورد ناشناخته کافی نیست. برای مرور این تفاوت با مثال‌های بیشتر، مقالهٔ معکوس آکورد و تفاوت پایه با باس را بخوانید.

در دو ماژور، نت‌های دو، می و سل به‌ترتیب پایه، سوم و پنجم‌اند. در لا مینور همین نقش‌ها را لا، دو و می دارند. بالا بردن یکی از نت‌ها به اکتاو دیگر لزوماً کیفیت آکورد را عوض نمی‌کند. سه‌صدایی‌ها کامل‌اند و نت اضافه ندارند.

در پاسخ‌ها C دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی است. عدد کنار حرف اکتاو را مشخص می‌کند؛ C4 همان دوی میانی است. نشانهٔ b بمل و # دیز است. نت‌های پاسخ از بم به زیر نوشته می‌شوند.

نمونه‌ها موج سینوسیِ تولیدشده با رایانه‌اند، نه ضبط پیانو یا ساز واقعی. کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی با A4 برابر ۴۴۰ هرتز است. صدا را کم و راحت نگه دارید؛ برای برجسته‌کردن باس، بلندی را زیاد نکنید. با خستگی گوش توقف کنید.

روش تمرین

برای هر نمونه دو جای پاسخ بگذارید: «نقش باس» و «حالت آکورد». نقش باس را پایه، سوم یا پنجم و حالت را پایه، اول یا دوم بنویسید. زمان‌بندی را پیش از پخش بخوانید؛ فایل‌ها گفتار و شمارش ندارند.

بار اول به بم‌ترین صدا توجه کنید. بار دوم ارتباط آن را با پایهٔ معرفی‌شده دنبال کنید. در نمونه‌های آرپژ، نت‌ها جدا و از بم به زیر می‌آیند؛ در اجرای هم‌زمان باید همان رابطه را میان صداهای روی هم پیدا کنید. اگر مطمئن نیستید علامت سؤال بگذارید.

هر شش تمرین را پیش از دیدن کلید انجام دهید. ابتدا با توقف فایل پاسخ بنویسید. در نوبت بعد، پاسخ‌ها را بپوشانید و بدون توقف امتحان کنید.

دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.

تمرین ۱ دنبال کردن باس در سه گروه

هر سه گروه از نت‌های دو ماژور ساخته شده‌اند. برای هر گروه بنویسید باس کدام عضو آکورد است و چه حالتی ایجاد کرده است. سه پاسخ به‌ترتیب شنیدن بنویسید.

گروه‌ها در ثانیه‌های ۱، ۸ و ۱۵ شروع می‌شوند. ابتدا باس ۰٫۸ ثانیه تنهاست؛ ۱٫۵ ثانیه پس از آغاز گروه، سه نت با فاصلهٔ ۰٫۸ ثانیه می‌آیند. چهار ثانیه پس از آغاز گروه، همان آکورد ۱٫۴ ثانیه هم‌زمان شنیده می‌شود.

پخشنمونه صوتی تمرین 1برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۲ ثانیه است.

تمرین ۲ انتقال همان روش به خانوادهٔ دیگر

این بار هر سه گروه لا مینور هستند. حالت هر گروه را مشخص کنید. تغییر ماژور به مینور تعریف معکوس را تغییر نمی‌دهد.

گروه‌ها در ثانیه‌های ۱، ۸ و ۱۵ آغاز می‌شوند. سه نتِ هر گروه با فاصلهٔ ۰٫۸ ثانیه و کشش ۰٫۶ ثانیه می‌آیند؛ ۳٫۲ ثانیه بعد از شروع گروه، آکورد کامل ۱٫۸ ثانیه شنیده می‌شود.

پخشنمونه صوتی تمرین 2برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۲ ثانیه است.

تمرین ۳ تشخیص بدون جدا شنیدن نت‌ها

در ثانیهٔ ۱، دو ماژور در حالت پایه به‌عنوان مرجع شنیده می‌شود. فقط سه آکورد بعدی را پاسخ دهید و حالت هرکدام را بنویسید. مرجع را جزو پاسخ‌ها شماره‌گذاری نکنید.

سه سؤال در ثانیه‌های ۵، ۹ و ۱۳ آغاز می‌شوند؛ همهٔ آکوردها دو ثانیه طول دارند. این بار باس جدا پخش نمی‌شود. ابتدا صدای بم را در ذهن دنبال کنید، سپس رابطه‌اش را با پایهٔ مرجع بسنجید.

پخشنمونه صوتی تمرین 3برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۱۷ ثانیه است.

تمرین ۴ مقایسهٔ دو جفت چیدمان

جفت نخست دو ماژور و جفت دوم لا مینور است. برای هر جفت بنویسید حالت دو آکورد یکسان است یا متفاوت؛ سپس حالت تک‌تک آن‌ها را هم نام ببرید. صرف تغییر صدای بالایی را معادل تغییر معکوس نگیرید.

آکوردهای جفت نخست در ثانیه‌های ۱ و ۵ و جفت دوم در ۱۱ و ۱۵ آغاز می‌شوند. کشش همه دو ثانیه است. در شنیدن دوباره، یک بار باس و یک بار نت بالایی را دنبال کنید.

پخشنمونه صوتی تمرین 4برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۱۹ ثانیه است.

تمرین ۵ ثبت کیفیت و حالت در کنار هم

در هر گروه ابتدا پایهٔ آکورد به‌تنهایی معرفی می‌شود؛ بعد از آن یک سه‌صدایی می‌آید. کیفیت ماژور یا مینور و حالت آکورد را جداگانه بنویسید. پایه‌های معرفی‌شده به‌ترتیب ر، سل و فا هستند.

نت راهنما در ثانیه‌های ۱، ۸ و ۱۵ با کشش ۰٫۸ ثانیه و آکورد سؤال در ثانیه‌های ۳، ۱۰ و ۱۷ با کشش دو ثانیه پخش می‌شود. نت راهنما را الزاماً باس آکورد بعدی فرض نکنید.

پخشنمونه صوتی تمرین 5برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۱ ثانیه است.

تمرین ۶ دنبال کردن باس در یک زنجیره

چهار آکورد پیاپی همگی دو ماژورند. حالت هر آکورد و جهت حرکت باس بین آکوردهای مجاور را ثبت کنید: بالا، پایین یا ثابت. سه جهت حرکت و چهار حالت باید داشته باشید.

آکوردها در ثانیه‌های ۱، ۴، ۷ و ۱۰ شروع می‌شوند و هرکدام دو ثانیه‌اند. یک بار کل زنجیره را بشنوید؛ بار دوم فقط مسیر بم‌ترین صدا را دنبال کنید.

پخشنمونه صوتی تمرین 6برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۱۴ ثانیه است.

پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی

اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.

پاسخ تمرین ۱

به‌ترتیب: سوم در باس و معکوس اول؛ پنجم در باس و معکوس دوم؛ پایه در باس و حالت پایه. نت‌ها E3–G3–C4، سپس G3–C4–E4 و سپس C3–E3–G3 هستند. پایهٔ هر سه آکورد دو است، حتی وقتی پایین‌ترین صدای واقعی می یا سل باشد.

پاسخ تمرین ۲

ترتیب حالت‌ها: پایه، معکوس دوم، معکوس اول. نت‌ها A3–C4–E4، سپس E3–A3–C4 و سپس C3–E3–A3 هستند. باس‌ها لا، می و دو، یعنی پایه، پنجم و سوم‌اند. در مینور نیز پایین‌ترین عضو تعیین‌کنندهٔ معکوس است.

پاسخ تمرین ۳

سه سؤال به‌ترتیب معکوس دوم، معکوس اول و حالت پایه‌اند: G3–C4–E4، E3–G3–C4 و C3–E3–G3. مرجع ابتدایی همان C3–E3–G3 است. نت‌های هم‌زمان را لازم نیست کاملاً از هم جدا کنید؛ دنبال‌کردن باس نسبت به پایه در این مقایسه کافی است.

پاسخ تمرین ۴

جفت نخست یکسان است: هر دو معکوس اول دو ماژور، با نت‌های E3–G3–C4 و E3–C4–G4. تغییر فاصلهٔ نت‌های بالا باس را عوض نکرده است. جفت دوم متفاوت است: E3–A3–C4 معکوس دوم لا مینور و A3–C4–E4 حالت پایه است.

پاسخ تمرین ۵

اول ر مینور، معکوس اول: F3–A3–D4. دوم سل ماژور، معکوس دوم: D3–G3–B3. سوم فا مینور، حالت پایه: F3–Ab3–C4. نت‌های راهنما D3، G3 و F3 هستند. اگر کیفیت درست ولی حالت غلط بود، مشکل را در دنبال‌کردن باس بررسی کنید.

پاسخ تمرین ۶

حالت‌ها: پایه، اول، دوم، اول. باس C3–E3–G3–E3 است؛ بنابراین مسیرش بالا، بالا، پایین می‌شود. نت‌های کامل C3–E3–G3؛ E3–G3–C4؛ G3–C4–E4؛ E3–C4–G4 هستند. پایه در همهٔ این حرکت‌ها دو باقی می‌ماند.

نقشه زمانی نمونه ها

نقشهٔ هر شش فایل پس از پاسخ‌هاست. محور افقی زمان برحسب ثانیه و هر خط، محل و مدت یک نت است؛ کلیک‌های راهنما نشان داده نشده‌اند. ردیف‌ها فقط ترتیب زیر و بمی‌اند، نه اندازهٔ فاصله. این نمودار حامل نت نیست. C تا B به‌ترتیب دو تا سی و عدد، اکتاو است؛ # دیز و b بمل. در درس ضربان صوتی، Hz فرکانس دقیق است. در نمودار شلوغ بعضی برچسب‌ها حذف شده‌اند؛ متن پاسخ ملاک است.

پس از تمرین

خطاها را به دو دسته تقسیم کنید: باس را گم کرده‌اید یا نقش باس را اشتباه نامیده‌اید؟ برای دستهٔ اول تمرین یک و برای دستهٔ دوم مقایسهٔ پاسخ‌های یک و دو مفید است.

این تمرین شناسایی آکورد در تنظیم شلوغ یا با نت حذف‌شده را تضمین نمی‌کند. مرحلهٔ بعدی، اجرای همین چیدمان‌ها روی ساز و شنیدن رنگ‌های واقعی است.

درباره صداها و منابع

تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. در مقایسه‌های ضربان صوتی، فرکانس‌های نزدیک به هم عمداً از کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی فاصله می‌گیرند؛ مقدار دقیق آنها در پاسخ‌نامه نوشته شده است. دیگر نمونه‌های ملودیک و آکوردی در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی‌اند.

University of Puget Sound، Music Theory for the 21st-Century Classroom: تفاوت پایه و باس و معکوس سه‌صدایی

Open Music Theory: ساختمان سه‌صدایی و نام‌گذاری پایه و کیفیت