بیان موسیقایی با شدت صدا و اتصال نت‌ها
نت‌های یکسان می‌توانند بیان متفاوتی داشته باشند. با شش تمرین، تغییر شدت و طول واقعی صداها را بشنوید و برای یک جمله طرح اجرایی بسازید.
اجرای درست فقط پیدا کردن نت و ضرب نیست. شدت صدا، فاصله بین نت‌ها و محل تأکید می‌توانند برداشت شنونده از یک جمله را تغییر دهند. این درس کمک می‌کند این انتخاب‌ها را جداگانه بشنوید و بعد آگاهانه ترکیب کنید. پیش‌نیاز، شمردن چهار ضرب و آشنایی ساده با بالا و پایین رفتن ملودی است. هدف تقلید احساس از پیش تعیین‌شده نیست؛ یک اجرای آرام الزاماً غمگین و یک اجرای قوی الزاماً شاد نیست.
سطح تمرین مقدماتی رو به متوسط
پیش از شروع
همه نمونه‌ها با مولد صدای مصنوعی ساخته شده‌اند و صدای ساز آکوستیک یا خواننده نیستند. تغییر شدت در اینجا با تغییر دامنه سیگنال و اتصال تقریبی با تغییر مدت صدا نشان داده می‌شود. نمونه‌ها رنگ صوتی، لمس نوازنده یا فن آواز را بازسازی نمی‌کنند؛ نتیجه روی بلندگوهای مختلف نیز ممکن است کمی متفاوت شنیده شود.
شدت پخش دستگاه را پیش از شروع در سطح راحت بگذارید و برای شنیدن تفاوت‌ها آن را بالا نبرید. هدف مقایسه نسبی دو نمونه است، نه رسیدن به بلندی مشخص. اگر تمرین را می‌خوانید، در محدوده راحت بمانید، بلندی را به گلو تحمیل نکنید و هنگام درد یا فشار متوقف شوید. اجرای شنیداری یا با ضربه آرام انگشت هم کافی است.
روش تمرین
هر فایل چهار کلیک با فاصله ۰٫۷۵ ثانیه دارد؛ زمان کلیک‌ها صفر، ۰٫۷۵، ۱٫۵ و ۲٫۲۵ است و نمونه از ثانیه ۳ شروع می‌شود. هر ضرب ۰٫۷۵ ثانیه است. در مقایسه‌های دوگانه، نمونه دوم از ثانیه ۷٫۵ آغاز می‌شود؛ بین دو عبارت چهارضربی، دو ضرب فاصله وجود دارد. کوتاهیِ واقعی صداها شیوه اجرا را نشان می‌دهد؛ فاصله میان آن‌ها را سکوتِ جداگانه نت‌نویسی نکنید.
هر بار فقط یک ویژگی را دنبال کنید: ابتدا شدت، سپس طول صدا و بعد شکل کل جمله. اگر دو ویژگی هم‌زمان تغییر کردند، هر دو را جدا بنویسید. واژه‌های «آرام‌تر»، «قوی‌تر»، «پیوسته‌تر» و «کوتاه‌تر» از حدس زدن نام احساس دقیق‌ترند. پاسخ‌ها و پیشنهادهای اجرا فقط در بخش پایانی آمده‌اند.
دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.
تمرین ۱ شدت متفاوت با نت‌های یکسان
فایل ۱۲ ثانیه است. در ثانیه‌های ۳ و ۷٫۵ دو گروه چهارنتی می‌شنوید. هر چهار نت هر گروه هم‌ارتفاع‌اند و شروع آن‌ها روی چهار ضرب یکسان قرار دارد. بنویسید کدام گروه آرام‌تر و کدام قوی‌تر است.
دوباره بشنوید و بررسی کنید آیا تغییر شدت باعث شده تصور کنید سرعت یا ارتفاع صدا هم عوض شده است. در پاسخ، میان چیزی که واقعاً در الگو تغییر کرده و احساسی که از آن گرفته‌اید تفاوت بگذارید. برای پیوند این مقایسه با اجرای قطعه، مقالهٔ دینامیک و طراحی آگاهانهٔ شدت صدا را بخوانید.
مدت فایل ۱۲ ثانیه است.
تمرین ۲ شنیدن رشد و کاهش شدت
در فایل ۱۲ثانیه‌ای، دو جمله چهارنتی با ملودی یکسان از ثانیه‌های ۳ و ۷٫۵ آغاز می‌شوند. برای هر جمله یک خط بکشید که جهت تغییر شدت را نشان دهد. خط باید بیانگر بلندی نسبی باشد، نه حرکت زیر و بمی.
در شنیدن دوم به آغاز هر نت توجه کنید. رشد یا کاهش شدت در این نمونه پله‌پله و بین نت‌هاست. اگر با ساز اجرا می‌کنید، همان جهت کلی را با تفاوت ملایم امتحان کنید؛ لازم نیست مقدار دقیق بلندی دستگاه را بازسازی کنید.
مدت فایل ۱۲ ثانیه است.
تمرین ۳ نت‌های نزدیک و نت‌های کوتاه
دو جمله یکسان از ثانیه‌های ۳ و ۷٫۵ می‌شنوید؛ فایل ۱۲ ثانیه است. شروع نت‌ها در هر دو جمله ۰٫۷۵ ثانیه فاصله دارد. فقط به زمانی گوش دهید که صدا پیش از نت بعدی خاموش می‌شود.
کدام جمله پیوسته‌تر و کدام جدا و کوتاه شنیده می‌شود؟ روی کاغذ برای جملهٔ پیوسته‌تر خط و برای جملهٔ کوتاه‌تر نقطه بگذارید. سپس همان ریتم را با ضربه‌های انگشت نشان دهید، بی‌آنکه فاصله شروع ضربه‌ها تغییر کند. کوتاه نواختن به معنی تندتر نواختن نیست.
مدت فایل ۱۲ ثانیه است.
تمرین ۴ پیدا کردن تأکید درون جمله
پس از کلیک‌ها، چهار نت هم‌ارتفاع از ثانیه ۳ شروع می‌شوند. هر صدا ۰٫۵۵ ثانیه طول دارد و فاصله شروع‌ها ۰٫۷۵ ثانیه است؛ فایل در ثانیه ۷٫۵ پایان می‌یابد. شماره نتی را بنویسید که برجسته‌تر شنیده می‌شود.
بار دوم چهار شماره را با انگشت دنبال کنید و مراقب باشید تأکید شما را از ضرب خارج نکند. برای اجرای شخصی، ابتدا تفاوتی کم و کنترل‌شده بسازید. تأکید می‌تواند از راه‌های دیگری هم شکل بگیرد، اما در این نمونه فقط شدت تغییر کرده است.
مدت فایل ۷.۵ ثانیه است.
تمرین ۵ پیدا کردن اوج یک جمله
یک جمله هشت‌نتی از ثانیه ۳ آغاز می‌شود؛ هر نت یک ضرب است و فایل ۱۰٫۵ ثانیه طول می‌کشد. هنگام شنیدن، هشت شماره بنویسید و کنار هر شماره شدت نسبی آن را با یک نقطه کوچک یا بزرگ مشخص کنید.
شماره قوی‌ترین نت و مسیر رسیدن به آن و دور شدن از آن را پیدا کنید. سپس فقط با حرکت دست یک طرح برای جمله نشان دهید. اگر خودتان اجرا می‌کنید، ثابت ماندن ضرب را بررسی کنید؛ قوی‌تر شدن نباید ناخواسته به شتاب گرفتن تبدیل شود.
مدت فایل ۱۰.۵ ثانیه است.
تمرین ۶ ساختن دو بیان برای یک ملودی
فایل ۱۲ثانیه‌ای دو اجرای یک ملودی را از ثانیه‌های ۳ و ۷٫۵ ارائه می‌کند. این بار هم شدت و هم مدت واقعی صداها تغییر کرده‌اند. برای هر اجرا دو جمله بنویسید: یکی درباره شدت و دیگری درباره فاصله نت‌ها. مدت هر صدا در اجرای اول ۰٫۷ و در اجرای دوم ۰٫۲ ثانیه است.
حالا بیان سومی طراحی کنید که با هر دو فرق داشته باشد. در طرح خود، محل قوی‌ترین نت و کوتاه یا کشیده بودن صداها را مشخص کنید. اجرا با ساز اختیاری است؛ توضیح روشن و حفظ چهار ضرب نیز یک پاسخ کامل محسوب می‌شود.
مدت فایل ۱۲ ثانیه است.
پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی
اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.
پاسخ تمرین ۱
گروه اول آرام‌تر و گروه دوم قوی‌تر است. هر دو چهار نت دو۴ با شروع‌های هم‌فاصله و مدت صدای یکسان دارند. تفاوت شنیده‌شده از دامنه سیگنال است، نه تغییر سرعت یا نت.
پاسخ تمرین ۲
در جمله اول شدت بیشتر و در جمله دوم کمتر می‌شود. نت‌های هر دو دو، ر، می، فا هستند و بالا می‌روند. پس ملودی صعودی می‌تواند هم‌زمان ضعیف‌تر شود؛ جهت ملودی، جهت شدت را تعیین نمی‌کند.
پاسخ تمرین ۳
جمله اول پیوسته‌تر است: هر صدا ۰٫۷ ثانیه و فاصله تا بعدی ۰٫۰۵ ثانیه است. جمله دوم کوتاه‌تر است: هر صدا ۰٫۲ ثانیه و فاصله ۰٫۵۵ ثانیه است. این فقط تقریب شنیداری اتصال و جدایی است، نه نمایش فن ساز.
پاسخ تمرین ۴
نت سوم تأکید دارد و از ثانیه ۴٫۵ شروع می‌شود. هر چهار نت دو۴ هستند؛ طول و زمان شروع آن‌ها تغییر نکرده است. تأکید این نمونه صرفاً حاصل دامنه بیشتر نت سوم است.
پاسخ تمرین ۵
اوج شدت در نت پنجم، سل۴، از ثانیه ۶ است. شدت چهار نت نخست افزایش و پس از نت پنجم کاهش می‌یابد. در این نمونه اوج ارتفاع و اوج شدت یکی است، اما این هم‌زمانی قانون همیشگی موسیقی نیست.
پاسخ تمرین ۶
اجرای اول پیوسته‌تر و رو به افزایش شدت است؛ اجرای دوم کوتاه و رو به کاهش شدت. یک پیشنهاد برای بیان سوم: نت‌های نزدیک به هم با شدت تقریباً ثابت و تأکید ملایم روی نت دوم. این پیشنهاد پاسخ یگانه یا بهترین بیان ممکن نیست.
نقشه زمانی نمونه ها
نقشهٔ زمانی هر شش فایل پس از پاسخ‌ها آمده است. محور افقی ثانیه از ابتدای فایل است و هر خط محل و مدت یک نت را نشان می‌دهد؛ ضرب‌های راهنما نمایش داده نشده‌اند. فاصلهٔ عمودی ردیف‌ها فقط ترتیب ارتفاع را نشان می‌دهد و اندازهٔ فاصلهٔ موسیقایی نیست. این تصویر حامل یا انگشت‌گذاری نیست. C یعنی دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی؛ عدد اکتاو را نشان می‌دهد. علامت # یعنی دیز، b یعنی بمل و +50c و −50c یعنی پنجاه سنت بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته‌شده. برای خوانایی، در نمودارهای شلوغ برچسب برخی ردیف‌ها حذف شده است. جزئیات اجرا و پاسخ درست در متن ملاک‌اند.
پس از تمرین
در تمرین بعدی، ملودی آشنایی را انتخاب کنید و پیش از اجرا تنها دو تصمیم بگیرید: جمله کجا برجسته شود و کجا فاصله‌ای شنیدنی بین نت‌ها باشد. بعد گوش دهید که آیا این دو تصمیم شنیده می‌شوند. درباره مناسب بودن انتخاب‌ها در سبک و ساز خود از مدرس بازخورد بگیرید؛ این نمونه‌های ساده جای بیان واقعی یک اجرای موسیقی را نمی‌گیرند.
درباره صداها و منابع
تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. به‌جز نمونه‌های تغییر ریزپرده‌ای که صریحاً توضیح داده شده‌اند، نت‌ها در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی‌اند.