انتقال ملودی به نت شروع تازه با حفظ فاصله‌ها

در انتقال ملودی، نتِ شروع عوض می‌شود اما رابطهٔ نت‌ها و ریتم جمله حفظ می‌شود. اینجا ابتدا یک ملودی کوتاه می‌شنوید، نتِ شروع تازه را می‌گیرید و در فرصت بی‌صدا نسخهٔ منتقل‌شده را می‌سازید. سپس دو گزینه را مقایسه می‌کنید. نام گام از قبل داده شده تا تمرکز روی اجرای رابطه‌ها باشد.

سطح تمرین مقدماتی رو به متوسط؛ پس از شناخت گام ماژور، مینور طبیعی و فاصله‌های ساده

پیش از شروع

انتقال دقیق در این درس یعنی جابه‌جایی همهٔ نت‌ها به یک اندازه و در یک جهت، برحسب نیم‌پرده. در انتقالِ ماژور به ماژور یا مینور طبیعی به مینور طبیعی، درجه‌های متناظر حفظ می‌شوند. رفتن به درجهٔ دیگری در همان گام لزوماً همهٔ اندازهٔ فاصله‌ها را حفظ نمی‌کند.

مثال آموزشیِ خارج از سؤال‌ها: فا، سل، لا با انتقال چهارم درستِ بالا به سی‌بمل، دو، ر می‌رسد؛ هر نت پنج نیم‌پرده بالا رفته است. فقط مشابه بودنِ شکل بالا و پایین کافی نیست. در تمرین‌ها جهت پرش‌ها، اکتاو نسبی و جای نت‌های تکراری را نیز ثابت نگه دارید. برای ارتباط این تمرین با شنیدن رابطهٔ نت‌ها، مقالهٔ گوش نسبی و کاربرد آن در انتقال ملودی را بخوانید.

C دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی است؛ عدد، اکتاو را نشان می‌دهد و C4 دوی میانی است. # یعنی دیز، یک نیم‌پرده بالاتر؛ b یعنی بمل، یک نیم‌پرده پایین‌تر. شمارهٔ درجه همیشه نسبت به پایهٔ همان گام خوانده می‌شود.

نمونه‌ها موج سینوسیِ مصنوعی با A4 برابر ۴۴۰ هرتز و کوک مساوی هستند، نه ضبط ساز. بلندی پخش را کم و راحت بگذارید. خواندن اختیاری است؛ اگر لازم بود تمام پاسخ را یک اکتاو جابه‌جا کنید، نه بعضی نت‌ها را. به حنجره یا نفس فشار نیاورید؛ با خستگی توقف کنید.

روش تمرین

ملودیِ مبدأ را بشنوید و مسیر یا درجه‌هایش را یادداشت کنید. نتِ منفرد، مرجعِ آغاز تازه است. در فرصت تعیین‌شده پاسخ را تصور کنید، روی ساز بزنید یا راحت بخوانید. در صورت نیاز پیش از گزینه‌ها پخش را متوقف کنید.

سپس گزینه‌های الف و ب را بشنوید. در هر جفت فقط یکی انتقالِ خواسته‌شده را درست اجرا می‌کند. انتخاب و دلیل را ثبت کنید و تا پایان شش تمرین سراغ کلید نروید. شکل مشابه، شروع درست یا پایان درست به‌تنهایی کافی نیست.

جز در تمرین پنجم، شروع نت‌ها یک ثانیه از هم فاصله دارد و هر صدا ۰٫۷ ثانیه ادامه می‌یابد. در تمرین پنجم ارزش‌های نیم، یک و دوضربی به‌ترتیب ۰٫۳۵، ۰٫۷ و ۱٫۷ ثانیه صدا دارند؛ بقیهٔ هر ارزش، جداسازیِ کوتاه نت‌هاست و با سکوتِ کاملِ یک‌ضربی فرق دارد. فایل‌ها گفتار یا کلیک ندارند. اکتاوِ کلید براساس فایل است؛ پاسخ آوازیِ یکپارچه در اکتاو راحت پذیرفتنی است.

دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.

تمرین ۱ ساختن همان حرکت از یک نت بم‌تر

ملودیِ مبدأ در دو ماژور از C4 شروع می‌شود و در ثانیه‌های ۱ تا ۵ پنج نت دارد. مقصد، سل ماژور با شروع G3 است؛ کل جمله یک چهارم درست پایین می‌رود. سل ماژور فا‌دیز دارد، هرچند لازم نیست همهٔ نت‌های گام در جمله باشند.

مرجع G3 در ثانیهٔ ۸ است. از ۱۰ تا ۱۵ نسخهٔ تازه را خودتان اجرا یا تصور کنید. گزینهٔ الف از ۱۸ و ب از ۲۶ شروع می‌شود. کدام گزینه همان فاصله‌های جملهٔ مبدأ را نگه داشته است؟

پخشنمونه صوتی تمرین 1برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۳۲ ثانیه است.

تمرین ۲ حفظ پرش‌ها با علامت دیز

مبدأ در دو ماژور از C4 شروع می‌شود. مقصد ر ماژور و شروع D4 است؛ همهٔ نت‌ها یک پرده بالا می‌روند. در ر ماژور فا و دو دیز هستند. با حفظ نامِ فاصله و کیفیت آن، جهش‌های جمله را از شروع تازه بسازید.

پنج نتِ مبدأ از ثانیهٔ ۱، مرجع D4 در ۸، فرصت پاسخ از ۱۰ تا ۱۵ و گزینه‌های الف و ب از ۱۸ و ۲۶ هستند. اگر یک گزینه ظاهر بالا و پایینِ درست دارد، باز هم اندازهٔ پرش اول و برگشتش را بررسی کنید.

پخشنمونه صوتی تمرین 2برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۳۲ ثانیه است.

تمرین ۳ حفظ نیم‌پرده در گامی با بمل

مبدأ در سل ماژور از G3 شروع می‌شود. مقصد فا ماژور با شروع F3 است؛ انتقال یک پرده پایین می‌رود. در فا ماژور سی‌بمل داریم. این بار هفت نت را دنبال کنید و به محلِ فاصلهٔ کوچک‌تر میان پله‌ها توجه کنید.

مبدأ در ثانیه‌های ۱ تا ۷ و مرجع F3 در ۱۰ شنیده می‌شود. از ۱۲ تا ۱۹ پاسخ خودتان را بسازید؛ الف از ۲۲ و ب از ۳۲ شروع می‌شود. انتخاب را همراه با شمارهٔ اولین نتِ متفاوتِ گزینهٔ غلط بنویسید.

پخشنمونه صوتی تمرین 3برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۴۰ ثانیه است.

تمرین ۴ انتقال بدون عوض کردن حالت مینور

مبدأ لا مینور طبیعی با شروع A3 و مقصد ر مینور طبیعی با شروع D4 است. انتقال چهارم درست بالا، یعنی پنج نیم‌پرده است. ر مینور طبیعی سی‌بمل دارد؛ درجه‌های ششم و هفتم را خودسرانه بالا نبرید.

مبدأ هفت‌نتی از ثانیهٔ ۱ و مرجع D4 در ۱۰ است. فرصت پاسخ از ۱۲ تا ۱۹ و شروع گزینه‌های الف و ب در ۲۲ و ۳۲ است. گزینه‌ای را انتخاب کنید که علاوه بر مسیر و شروع، کیفیتِ فاصله‌های ملودیِ مینور را حفظ کند.

پخشنمونه صوتی تمرین 4برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۴۰ ثانیه است.

تمرین ۵ انتقال همراه با حفظ سکوت و کشش

مبدأ در ر ماژور از D4 و مقصد در دو ماژور از C4 شروع می‌شود؛ همهٔ صداها یک پرده پایین می‌روند. جمله ۹ ضرب دارد: نتِ یک‌ضربی، دو نت نیم‌ضربی، یک ضرب سکوت، نتِ دوضربی، دو نت یک‌ضربی و نتِ پایانیِ دوضربی.

مبدأ از ثانیهٔ ۱ تا مرز ۱۰ و مرجع C4 در ۱۲ است. از ۱۴ تا ۲۳ پاسخ را اجرا کنید. الف از ۲۶ و ب از ۳۸ آغاز می‌شود. هر دو را از نظر زیر و بمی و جای سکوت بررسی کنید؛ نتِ بلند نباید سکوتِ پیش از خود را ببلعد.

پخشنمونه صوتی تمرین 5برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۴۸ ثانیه است.

تمرین ۶ انتقال جمله‌ای که از پایه آغاز نمی‌شود

مبدأ در دو ماژور است، اما با G4، درجهٔ پنجم، شروع می‌شود. پنج نت از ثانیهٔ ۱ می‌آید. مقصد اول ر ماژور است: پایه D4 در ۸ و شروع لازم A4 در ۹٫۵ شنیده می‌شود. از ۱۲ تا ۱۷ پاسخ بسازید؛ الف در ۲۰ و ب در ۲۷ است.

همان مبدأ را بار دوم به سی‌بمل ماژور منتقل کنید. پایه Bb3 در ۳۵ و شروع لازم F4 در ۳۶٫۵ است؛ این گام سی‌بمل و می‌بمل دارد. فرصت پاسخ ۳۹ تا ۴۴ و شروع الف و ب در ۴۷ و ۵۴ است.

برای هر مقصد یک گزینه انتخاب کنید. نتِ نخست را به‌جای پایه نگذارید: نقشِ شروع در هر دو مقصد باید همان درجهٔ پنجم باقی بماند. همهٔ جمله را از مبدأ اصلی منتقل کنید، نه از گزینهٔ احتمالاً غلط قبلی.

پخشنمونه صوتی تمرین 6برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۶۱ ثانیه است.

پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی

اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.

پاسخ تمرین ۱

الف درست است. مبدأ C4–D4–E4–D4–C4 و پاسخ G3–A3–B3–A3–G3 است؛ درجه‌ها ۱–۲–۳–۲–۱ می‌مانند. همهٔ نت‌ها پنج نیم‌پرده پایین رفته‌اند. گزینهٔ ب در نت سوم Bb3 دارد و فاصلهٔ دوم تا سوم را از یک پرده به نیم‌پرده تغییر می‌دهد.

پاسخ تمرین ۲

ب درست است. C4–E4–G4–E4–C4 به D4–F#4–A4–F#4–D4 منتقل می‌شود؛ درجه‌ها ۱–۳–۵–۳–۱ هستند. الف F4 طبیعی دارد، پس سوم بزرگِ آغاز به سوم کوچک تبدیل شده است. جابه‌جا کردن نام حرف‌ها بدون اعمال علامت‌های گام، انتقال دقیق نمی‌سازد.

پاسخ تمرین ۳

ب درست است. مبدأ G3–B3–C4–D4–C4–B3–G3 و مقصد F3–A3–Bb3–C4–Bb3–A3–F3 است. درجه‌ها ۱–۳–۴–۵–۴–۳–۱ می‌مانند. نخستین خطای الف نت سوم است: B3 طبیعی به‌جای Bb3. همین خطا در نت پنجم هم تکرار شده؛ فاصلهٔ نیم‌پرده‌ای A تا Bb از بین رفته است.

پاسخ تمرین ۴

الف درست است. A3–C4–D4–E4–D4–C4–A3 به D4–F4–G4–A4–G4–F4–D4 می‌رسد. درجه‌ها نسبت به مینور طبیعی ۱–۳–۴–۵–۴–۳–۱ هستند. در ب، F#4 جای F4 را گرفته و سوم کوچکِ آغاز را بزرگ کرده است؛ این تغییر کیفیت، بخشی از انتقال خواسته‌شده نیست.

پاسخ تمرین ۵

الف درست است. ملودی D4–E4–F#4–A4–F#4–E4–D4 به C4–D4–E4–G4–E4–D4–C4 می‌رسد. شروع نت‌ها نسبت به آغاز جمله ۰، ۱، ۱٫۵، ۳، ۵، ۶ و ۷ ثانیه است؛ ضرب سوم سکوت است. ب نت‌ها را درست منتقل کرده، اما نت چهارم را در زمان نسبی ۲ به‌جای ۳ شروع می‌کند و سکوتِ یک‌ضربی را به پس از آن منتقل می‌کند.

پاسخ تمرین ۶

در مقصد اول الف و در مقصد دوم ب درست است. مبدأ G4–E4–F4–D4–C4 با درجه‌های ۵–۳–۴–۲–۱ است. ر ماژور: A4–F#4–G4–E4–D4، همگی دو نیم‌پرده بالاتر. سی‌بمل ماژور: F4–D4–Eb4–C4–Bb3، همگی دو نیم‌پرده پایین‌تر. خطای مقصد اول F4 به‌جای E4 در نت چهارم است؛ خطای مقصد دوم E4 طبیعی به‌جای Eb4 در نت سوم است.

نقشه زمانی نمونه ها

نقشهٔ هر شش فایل پس از پاسخ‌هاست. محور افقی زمان برحسب ثانیه و هر خط، محل و مدت یک نت است؛ کلیک‌های راهنما نشان داده نشده‌اند. ردیف‌ها فقط ترتیب زیر و بمی‌اند، نه اندازهٔ فاصله. این نمودار حامل نت نیست. C تا B به‌ترتیب دو تا سی و عدد، اکتاو است؛ # دیز و b بمل. در نمودار شلوغ بعضی برچسب‌ها حذف شده‌اند؛ متن پاسخ ملاک است.

پس از تمرین

بررسی کنید که جابه‌جایی همهٔ نت‌ها یکسان و جهت و بزرگی فاصله‌ها، ریتم و سکوت ثابت باشد. اگر فقط نام‌ها را حساب کرده‌اید، بار بعد ابتدا پاسخ را در ذهن بشنوید و بعد نام‌ها را کنترل کنید.

بار بعد یکی از ملودی‌ها را به گامی آشنا منتقل کنید. صفحه اجرای شما را ارزیابی نمی‌کند؛ اگر شروع درست است اما فاصله‌ها تغییر می‌کنند، ضبط کوتاهی را با معلم بررسی کنید.

درباره صداها و منابع

تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. نت‌های این مجموعه در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی ساخته شده‌اند. در بازی‌های تصویری، صداهای راهنما علامت قراردادی‌اند، نه ضبط حرکت‌ها یا صدای گروه.

انتقال ملودیک و حفظ درجه‌ها و مسیر، بخش ۴٫۹ کتاب Steps to Music Theory دانشگاه تگزاس ای‌اندام

مینور طبیعی و علامت‌های گام، فصل ششم همان کتاب