تمرین هماهنگی پنج انگشت پیانو از دست‌های جدا تا اجرای هم‌زمان

این درس برای زمانی است که نت‌ها را پیدا می‌کنید، اما با عوض‌کردن انگشت یا اضافه‌شدن دست دوم، ضرب از دست می‌رود. هدف، اجرای منظم است نه سرعت. شش تمرین را به ترتیب انجام دهید و معیارها را در پایان بخوانید. صداها مصنوعی‌اند و فقط ارتفاع و زمان‌بندی را نشان می‌دهند، نه کیفیت لمس یا صدای واقعی پیانو.

سطح تمرین مبتدی؛ آشنایی اولیه با نام کلاویه‌ها

پیش از شروع

در هر دو دست، شست شمارهٔ ۱، اشاره ۲، میانی ۳، انگشت حلقه ۴ و کوچک ۵ است. این شماره‌ها نام انگشت‌اند و با شمارهٔ اکتاو تفاوت دارند. دوِ میانی را در این درس C4 می‌نامیم؛ در بعضی سازهای دیجیتال نام‌گذاری اکتاو متفاوت است.

دست راست را روی پنج کلاویهٔ سفید C4، D4، E4، F4 و G4 بگذارید: به‌ترتیب انگشت‌های ۱، ۲، ۳، ۴ و ۵. نام فارسی آن‌ها دو، ر، می، فا و سل است. جای این دست تا پایان درس ثابت می‌ماند.

دست چپ یک اکتاو پایین‌تر است: C3، D3، E3، F3 و G3 به‌ترتیب زیر انگشت‌های ۵، ۴، ۳، ۲ و ۱ قرار می‌گیرند. بنابراین حرکت بالاروندهٔ دو دست شماره‌انگشت یکسان ندارد. قبل از پخش، نت‌ها را بی‌صدا نشان دهید.

بدون پدال تمرین کنید و صدای پخش را آرام نگه دارید. حالت نشستن و فاصله از ساز باید اجازهٔ حرکت راحت بدهد. برای رسیدن به نت یا بلندترشدن صدا فشار اضافه وارد نکنید؛ با درد، گزگز یا خستگی نامعمول تمرین را متوقف کنید.

روش تمرین

سرعت فایل‌ها ۶۰ ضرب در دقیقه است؛ هر ضرب یک ثانیه. چهار کلیک اول را بشمارید، سپس الگو را گوش دهید. در بخش بعد، همان الگو را فقط همراه کلیک بنوازید؛ کلیک بخشی از ملودی نیست.

معمولاً الگو از ثانیهٔ ۴ تا ۱۲ و نوبت شما از ۱۲ تا ۲۰ است. زمان تمرین سوم جدا آمده. نت‌های نمونه کمی زودتر قطع می‌شوند تا مرزشان روشن باشد.

ابتدا نت و انگشت، سپس زمان‌بندی را بررسی کنید. پس از دو اجرای درست ادامه دهید؛ در غیر این صورت، بخش مشکل را بدون فایل آرام‌تر مرور کنید. برای تنظیم مرحله‌های تمرین دودستی، مقالهٔ چگونگی یادگیری هماهنگی دو دست را هم بخوانید.

دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.

تمرین ۱ مسیر ساده با دست راست

با دست راست، دو۴، ر۴، می۴ و فا۴ را هرکدام یک ضرب بزنید؛ سپس سل۴ دو ضرب و دو۴ دو ضرب. انگشت‌ها: ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۱. دو نت آخر را زود قطع نکنید.

الگو هشت ضرب دارد. از ثانیهٔ ۱۲ اجرا کنید؛ چپ استراحت می‌کند. در پرش سل به دو، جای دست ثابت بماند.

پخشنمونه صوتی تمرین 1برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۱ ثانیه است.

تمرین ۲ همان مسیر با دست چپ

اکنون دست راست استراحت کند. با دست چپ دو۳، ر۳، می۳ و فا۳ را هرکدام یک ضرب و سپس سل۳ و دو۳ را هرکدام دو ضرب اجرا کنید.

شماره‌ها ۵، ۴، ۳، ۲، ۱، ۵ هستند. از ثانیهٔ ۱۲ شروع کنید. پیش از اجرا شماره‌ها را بگویید.

پخشنمونه صوتی تمرین 2برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۱ ثانیه است.

تمرین ۳ رفت‌وبرگشت کامل دست راست

دو۴، ر۴، می۴، فا۴، سل۴، فا۴، می۴ و ر۴ را یک‌ضربی بزنید؛ دو۴ پایانی دو ضرب است. در برگشت همان انگشت‌های مسیر رفت را به کار ببرید.

این الگو ده ضرب دارد: نمونه از ثانیهٔ ۴ تا ۱۴ و نوبت شما از ۱۴ تا ۲۴ است. سل را دوبار نزنید؛ پس از رسیدن به آن، نت بعدی فا است.

پخشنمونه صوتی تمرین 3برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۵ ثانیه است.

تمرین ۴ تحویل ملودی از راست به چپ

چهار ضرب اول: دست راست دو۴، ر۴، می۴، سل۴. چهار ضرب بعد: دست چپ دو۳، ر۳، می۳، سل۳. همهٔ نت‌ها یک‌ضربی‌اند و بین دو دست سکوت اضافه نداریم.

در نوبت خود از ثانیهٔ ۱۲ شروع کنید. دست چپ روی ضرب پنجم وارد می‌شود. پیش از پخش، نقطهٔ تحویل را جدا تمرین کنید: سل۴ با راست، سپس دو۳ با چپ.

پخشنمونه صوتی تمرین 4برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۱ ثانیه است.

تمرین ۵ حرکت هم‌زمان در دو اکتاو

هر دو دست هم‌زمان دو، ر، می، فا، سل، فا، می، دو را بنوازند؛ راست در اکتاو ۴ و چپ در اکتاو ۳. هر جفت نت یک ضرب است.

ابتدا چهار نت اول را بدون فایل امتحان کنید؛ سپس از ثانیهٔ ۱۲ کل الگو را بزنید. هر جفت نت باید یک شروع مشترک داشته باشد.

پخشنمونه صوتی تمرین 5برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۱ ثانیه است.

تمرین ۶ دست چپ کشیده، دست راست متحرک

راست، دو۴، ر۴، می۴، سل۴، فا۴، می۴، ر۴، دو۴ را یک‌ضربی می‌نوازد. چپ، دو۳ را از ضرب ۱ چهار ضرب نگه می‌دارد و سل۳ را از ضرب ۵ چهار ضرب.

از ثانیهٔ ۱۲ همراه کلیک اجرا کنید. هنگام تغییر نت راست، نت چپ را دوباره نزنید. تغییر دست چپ فقط با شروع نت اول و پنجم راست هم‌زمان است.

پخشنمونه صوتی تمرین 6برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت فایل ۲۱ ثانیه است.

پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی

اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.

پاسخ تمرین ۱

شش شروع دارید: سل روی ضرب ۵ و دوِ پایانی روی ضرب ۷ آغاز می‌شود. این دو نت، هرکدام دو ضرب‌اند. انگشت ۱ روی دو۴ می‌ماند.

پاسخ تمرین ۲

شش شروع با انگشت‌های ۵، ۴، ۳، ۲، ۱، ۵ درست است. با بالارفتن نت‌ها شمارهٔ انگشت کم می‌شود. نت و ضرب را بررسی کنید.

پاسخ تمرین ۳

نه نت با انگشت‌های ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۴، ۳، ۲، ۱ داریم. دوِ آخر روی ضرب ۹ آغاز می‌شود و دو ضرب می‌ماند.

پاسخ تمرین ۴

هشت شروع منظم: راست با ۱، ۲، ۳، ۵ و چپ با ۵، ۴، ۳، ۱. فاصلهٔ زمانی نت چهارم و پنجم نباید بیشتر شود.

پاسخ تمرین ۵

هشت جفت نت داریم. انگشت‌های راست: ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۴، ۳، ۱؛ چپ: ۵، ۴، ۳، ۲، ۱، ۲، ۳، ۵. شروع هر جفت هم‌زمان است.

پاسخ تمرین ۶

راست هشت شروع و چپ دو شروع دارد: انگشت ۵ روی دو۳ و انگشت ۱ روی سل۳. اگر چپ اضافی تکرار می‌شود، هر نیمه را جدا کنید.

نقشه زمانی نمونه ها

نقشهٔ زمانی هر شش فایل پس از پاسخ‌ها آمده است. محور افقی ثانیه از ابتدای فایل است و هر خط محل و مدت یک نت را نشان می‌دهد؛ ضرب‌های راهنما نمایش داده نشده‌اند. فاصلهٔ عمودی ردیف‌ها فقط ترتیب ارتفاع را نشان می‌دهد و اندازهٔ فاصلهٔ موسیقایی نیست. این تصویر حامل یا انگشت‌گذاری نیست. C یعنی دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی؛ عدد اکتاو را نشان می‌دهد. علامت # یعنی دیز، b یعنی بمل و +50c و −50c یعنی پنجاه سنت بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته‌شده. برای خوانایی، در نمودارهای شلوغ برچسب برخی ردیف‌ها حذف شده است. جزئیات اجرا و پاسخ درست در متن ملاک‌اند.

پس از تمرین

کنار هر تمرین «نت درست» و «ضرب درست» را علامت بزنید. بخش ناقص، اولویت جلسهٔ بعد است. یک تمرین دستِ جدا و یک تمرین هماهنگی کافی است؛ اجرای راحت از سرعت مهم‌تر است.

درباره صداها و منابع

تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. به‌جز نمونه‌های تغییر ریزپرده‌ای که صریحاً توضیح داده شده‌اند، نت‌ها در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی‌اند.

Yamaha: شماره‌گذاری انگشت‌ها و جای‌گیری پنج‌انگشتی؛ الگوهای این درس تألیفی‌اند