شنیدن تفاوت آکورد ماژور و مینور
از شنیدن دو آکورد هم‌پایه شروع کنید و به تشخیص کیفیت آکوردها با پایه‌های متفاوت برسید؛ بدون تکیه بر حفظ نام نت‌ها یا برچسب شاد و غمگین.
هدف این درس شنیدن تفاوت سه‌صدایی ماژور و مینور است، نه پیدا کردن پایهٔ آکورد با شنوایی مطلق. از مقایسهٔ نزدیک شروع می‌کنیم و کم‌کم پایه‌ها را تغییر می‌دهیم. برچسب‌های شاد و غمگین پاسخ قابل اتکایی نیستند؛ این برداشت‌ها به زمینه و تجربهٔ شنونده وابسته‌اند.
سطح تمرین مقدماتی
پیش از شروع
شناخت زیر و بم و مفهوم نیم‌پرده کافی است. سه‌صدایی ماژور از پایه، سوم بزرگ و پنجم درست ساخته می‌شود. در مینور، سوم کوچک جای سوم بزرگ را می‌گیرد. با ثابت ماندن پایه و پنجم، پایین آمدن یک نیم‌پرده‌ایِ نت سوم کیفیت آکورد را عوض می‌کند.
کاغذی با شش ردیف آماده کنید. برای نمونه‌ها «ماژور»، «مینور» یا علامت سؤال بنویسید. آکورد کاسته یا افزوده نداریم. همه در حالت پایه‌اند؛ یعنی بم‌ترین نت، پایهٔ آکورد است. تشخیص معکوس‌ها سنجیده نمی‌شود.
صدا را کم و راحت تنظیم کنید. بلند کردن صدا راه حل تشخیص نت‌های هم‌زمان نیست. هدفون اجباری نیست. در صورت خستگی یا آزردگی گوش، توقف کنید. برای پاسخ دادن نیازی به خواندن ندارید.
همهٔ نمونه‌ها با صدای الکترونیکی تولید شده‌اند و ضبط اجرای ساز یا آواز نیستند. کوک بر پایهٔ تقسیم مساوی اکتاو به دوازده نیم‌پرده و لا در اکتاو چهارم برابر با ۴۴۰ هرتز است. رنگ این صداها را معیار تشخیص ساز قرار ندهید.
روش تمرین
این صفحه یک کاربرگ شنیداری است. شش تمرین را انجام دهید و بعد پاسخ‌های انتهای صفحه را ببینید. فایل‌ها یک ثانیه سکوت آغازین دارند و شمارش یا گفتار ندارند. تمام صداهای ملودیک یا آکوردی نمونهٔ سؤال‌اند؛ به‌جز تمرین چهارم، شروع آکوردها سه ثانیه فاصله دارد و هر آکورد یک‌ونیم ثانیه طول می‌کشد.
بار اول ترکیب کامل را بشنوید. بار دوم به صدای میان پایه و بالاترین نت توجه کنید. اگر پاسخ روشن نیست، دوباره گوش کنید و علامت سؤال را نگه دارید؛ حدس بی‌دلیل لازم نیست.
پس از دیدن پاسخ‌ها، نمونه‌های اشتباه را مقایسه کنید. بنویسید چه چیزی گمراهتان کرد: تغییر ارتفاع پایه، فاصلهٔ زمانی نمونه‌ها یا شنیدن نت‌های هم‌زمان. این یادداشت از تکرار بدون هدف جلوگیری می‌کند. برای ادامهٔ تمرین با پایه‌ها و چیدمان‌های تازه، راهنمای تشخیص شنیداری آکورد ماژور و مینور را بخوانید.
دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تصویر تمرین خودش است.
تمرین ۱ مقایسهٔ دو نمونه
دو آکورد با پایه و نت بالایی یکسان می‌شنوید. کیفیت هر کدام را جداگانه بنویسید. نام نت‌ها خواسته نشده است؛ فقط ترتیب ماژور و مینور را مشخص کنید.
نمونهٔ اول در ثانیهٔ ۱ و نمونهٔ دوم در ثانیهٔ ۴ آغاز می‌شود. به تغییر صدای میانی توجه کنید و پیش از رفتن به تمرین بعد، پاسخ خود را ثبت کنید.
مدت فایل ۷ ثانیه است.
تمرین ۲ مقایسه در ارتفاع تازه
این بار دو نمونه در محدوده‌ای بالاتر شنیده می‌شوند. کیفیت هر کدام را مشخص کنید. از اینکه صدای کلی زیرتر است، دربارهٔ ماژور یا مینور بودن نتیجه نگیرید.
شروع نمونه‌ها دوباره در ثانیه‌های ۱ و ۴ است. ترتیب را از روی پاسخ تمرین قبلی حدس نزنید؛ هر دو آکورد را واقعاً بشنوید.
مدت فایل ۷ ثانیه است.
تمرین ۳ پیدا کردن نمونهٔ متفاوت
سه آکورد پشت سر هم می‌شنوید. دو نمونه از نظر نت‌ها یکسان‌اند و یکی متفاوت است. شمارهٔ نمونهٔ متفاوت و کیفیت هر سه را بنویسید.
آکوردها در ثانیه‌های ۱، ۴ و ۷ آغاز می‌شوند. برای نگه داشتن ترتیب، سه خانه روی کاغذ بکشید و پاسخ هر خانه را جدا ثبت کنید.
مدت فایل ۱۰ ثانیه است.
تمرین ۴ از نت‌های جدا به صدای هم‌زمان
هر دو بخش نمونهٔ سؤال‌اند: اول سه نت جدا و رو به بالا، سپس سه نت هم‌زمان. آیا از یک مجموعهٔ نت ساخته شده‌اند؟ کیفیت آکورد حاصل چیست؟
نت‌های جدا در ثانیه‌های ۱، ۱٫۷۵ و ۲٫۵ آغاز می‌شوند. آکورد هم‌زمان در ثانیهٔ ۴٫۵ می‌آید. تغییر شیوهٔ اجرا را با تغییر کیفیت اشتباه نگیرید.
مدت فایل ۷ ثانیه است.
تمرین ۵ تشخیص چهار آکورد
چهار آکورد با پایه‌های متفاوت بشنوید و فقط کیفیت آنها را به‌ترتیب بنویسید. اینجا تشخیص نت پایه لازم نیست و پاسخ‌ها لزوماً یکی‌درمیان نیستند.
شروع‌ها در ثانیه‌های ۱، ۴، ۷ و ۱۰ قرار دارند. اگر در یک نمونه تردید داشتید، جای آن را علامت بزنید و نمونه‌های بعدی را از دست ندهید.
مدت فایل ۱۳ ثانیه است.
تمرین ۶ شنیدن یک زنجیرهٔ کوتاه
شش آکورد بشنوید و کیفیت هر شش را ثبت کنید. ابتدا بدون توقف گوش کنید. سپس فقط برای بررسی خانه‌های نامطمئن فایل را دوباره پخش کنید.
آکوردها در ثانیه‌های ۱، ۴، ۷، ۱۰، ۱۳ و ۱۶ شروع می‌شوند. دنبال الگوی ازپیش‌تعیین‌شده نگردید؛ ممکن است چند کیفیت مشابه پشت سر هم قرار بگیرند.
مدت فایل ۱۹ ثانیه است.
پاسخ ها و راهنمای خودارزیابی
اگر هنوز شش تمرین را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ یا اجرای خود را ثبت کنید؛ سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید. در تمرین‌های خلاقانه، جواب نمونه تنها پاسخ ممکن نیست.
پاسخ تمرین ۱
اولی ماژور و دومی مینور است. نت‌ها به‌ترتیب دو، می، سل و دو، می‌بمل، سل هستند. فقط نت سوم آکورد یک نیم‌پرده پایین آمده است.
پاسخ تمرین ۲
اولی مینور و دومی ماژور است: می، سل، سی و سپس می، سل‌دیز، سی. بالاتر بودن پایه نسبت به تمرین قبلی، به‌تنهایی کیفیت را تعیین نمی‌کند.
پاسخ تمرین ۳
نمونهٔ دوم متفاوت است. ترتیب کیفیت‌ها ماژور، مینور، ماژور است. نمونه‌های اول و سوم فا، لا، دو هستند؛ در نمونهٔ دوم لا به لابمل تبدیل شده است.
پاسخ تمرین ۴
هر دو بخش از لا، دو و می ساخته شده‌اند و کیفیت مینور دارند. اجرای جداگانهٔ نت‌های آکورد، آرپژ است؛ هم‌زمان شدن این نت‌ها کیفیتشان را عوض نکرده است.
پاسخ تمرین ۵
ترتیب پاسخ‌ها مینور، ماژور، مینور، ماژور است. این چهار آکورد به‌ترتیب ر مینور، سل ماژور، سی مینور و دو ماژورند؛ دانستن نام پایه برای امتیاز این سؤال لازم نیست.
پاسخ تمرین ۶
ترتیب درست مینور، مینور، ماژور، ماژور، مینور، مینور است: لا مینور، می مینور، فا ماژور، ر ماژور، دو مینور و سل مینور. مقایسه را بر پایهٔ کیفیت انجام دهید، نه زیر و بمی کلی.
نقشه زمانی نمونه ها
نقشهٔ زمانی هر شش فایل پس از پاسخ‌ها آمده است. محور افقی ثانیه از ابتدای فایل است و هر خط محل و مدت یک نت را نشان می‌دهد؛ ضرب‌های راهنما نمایش داده نشده‌اند. فاصلهٔ عمودی ردیف‌ها فقط ترتیب ارتفاع را نشان می‌دهد و اندازهٔ فاصلهٔ موسیقایی نیست. این تصویر حامل یا انگشت‌گذاری نیست. C یعنی دو، D ر، E می، F فا، G سل، A لا و B سی؛ عدد اکتاو را نشان می‌دهد. علامت # یعنی دیز، b یعنی بمل و +50c و −50c یعنی پنجاه سنت بالاتر یا پایین‌تر از نت نوشته‌شده. برای خوانایی، در نمودارهای شلوغ برچسب برخی ردیف‌ها حذف شده است. جزئیات اجرا و پاسخ درست در متن ملاک‌اند.
پس از تمرین
اگر مقایسه‌های هم‌پایه آسان و زنجیرهٔ آخر دشوار بود، تمرین‌های دوم و پنجم را در جلسه‌ای کوتاه تکرار کنید. حفظ پاسخ این فایل‌ها نشانهٔ تسلط کامل نیست؛ از معلم نمونه‌های تازه و هم‌سطح بخواهید.
این مجموعه فقط دو کیفیت رایج را بررسی می‌کند و دربارهٔ تمام هارمونی یا همهٔ موسیقی‌های جهان حکم نمی‌دهد.
درباره صداها و منابع
تمرین‌ها و نمودارهای این مقاله برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. همهٔ نمونه‌های صوتی با تولید رایانه‌ایِ موج سینوسی ساخته شده‌اند و ضبط ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. این صداها فقط راهنمای ارتفاع، زمان‌بندی یا تفاوت دامنه‌اند و شیوهٔ فیزیکی نوازندگی یا آواز را نشان نمی‌دهند. مبنای فرکانس لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز است. به‌جز نمونه‌های تغییر ریزپرده‌ای که صریحاً توضیح داده شده‌اند، نت‌ها در کوک دوازده نیم‌پردهٔ مساوی‌اند.