تقویت گوش و تشخیص ویژگی صدا با شش تمرین شنیداری

وقتی دو صدا متفاوت‌اند، دقیقاً چه چیزی تغییر کرده است؟ در این شش تمرین زیر و بمی، بلندی، کشش و رنگ صدا را جداگانه می‌شنوید و در پایان مسیر یک جملهٔ کوتاه را دنبال می‌کنید. برای شروع، نت‌خوانی یا شناخت نام سازها لازم نیست.

پیش از شروع

صدای زیر با صدای بلند یک معنا ندارد. زیر و بمی به ارتفاع شنیداری مربوط است؛ بلندی به قوی یا ضعیف شنیده‌شدن صدا. کشش، مدت ادامهٔ صداست و رنگ صدا ویژگی‌ای است که حتی با ارتفاع یکسان می‌تواند متفاوت باشد. در این فایل‌ها رنگ‌های مصنوعی را مقایسه می‌کنید، نه سازهای واقعی.

روش تمرین

صدا را از کم شروع کنید و در حد راحت نگه دارید. هنگام مقایسه، تنظیم صدا را عوض نکنید و اگر پخش‌کننده تنظیم خودکار بلندی دارد، آن را خاموش کنید. هر سؤال را یک بار بشنوید، پاسخ را بنویسید و اگر لازم بود فقط یک بار دیگر پخش کنید. تعداد دفعات شنیدن را هم ثبت کنید. همهٔ پاسخ‌ها و تصویرهای توضیحی پس از سؤال ششم آمده‌اند. برای انتخاب هدف و ادامهٔ مسیر تمرین، راهنمای تربیت گوش موسیقایی از صفر را هم بخوانید.

دکمهٔ پخش هر نمونه زیر تمرین خودش است.

تمرین ۱ زیرتر یا بم‌تر

سه جفت صدا می‌شنوید. در هر جفت بنویسید صدای دوم نسبت به اول «زیرتر»، «بم‌تر» یا «هم‌ارتفاع» است. بین جفت‌ها دو ثانیه مکث دارید. بلندی معیار پاسخ نیست.

پخشنمونه صوتی تمرین 1برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت حدود ۱۱ ثانیه

تمرین ۲ تشخیص تغییر کوچک‌تر

این بار تفاوت ارتفاع کمتر است. برای سه جفت، همان سه پاسخ تمرین قبل را بنویسید. لازم نیست نام نت یا اندازهٔ فاصله را حدس بزنید؛ فقط جهت تغییر را بشنوید.

پخشنمونه صوتی تمرین 2برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت حدود ۱۱ ثانیه

تمرین ۳ بلندی بدون تغییر ارتفاع

در هر یک از سه جفت، فقط بنویسید صدای دوم «بلندتر»، «آرام‌تر» یا «هم‌بلندی» است. همهٔ صداها یک ارتفاع و یک کشش دارند. برای بهتر شنیدنِ نمونهٔ آرام، صدا را ناگهان زیاد نکنید.

پخشنمونه صوتی تمرین 3برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت حدود ۱۱ ثانیه

تمرین ۴ کوتاه‌تر یا کشیده‌تر

برای هر جفت بنویسید صدای دوم «کوتاه‌تر»، «کشیده‌تر» یا «هم‌کشش» است. به زمانی که خودِ صدا ادامه دارد گوش کنید، نه سکوت بین صداها. زیر و بمی و دامنهٔ سیگنال ثابت‌اند.

پخشنمونه صوتی تمرین 4برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت حدود ۱۱ ثانیه

تمرین ۵ یک ارتفاع با دو رنگ

سه جفت صدا دارید. بنویسید رنگ دو صدای هر جفت «یکسان» است یا «متفاوت». دنبال نام ساز نگردید. ممکن است یک صدا درخشان‌تر شنیده شود، اما در این سؤال نت عوض نمی‌شود.

پخشنمونه صوتی تمرین 5برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت حدود ۱۱ ثانیه

تمرین ۶ دنبال‌کردن مسیر پنج صدا

پنج صدای هم‌کشش می‌شنوید. چهار تغییر پیاپی را یادداشت کنید: بالا، پایین یا ثابت. نت اول را مبنا بگیرید و برای هر صدای بعدی فقط آن را با صدای قبلی مقایسه کنید. نام نت لازم نیست.

پخشنمونه صوتی تمرین 6برای شنیدن تمرین، پخش را بزنید.0:00 / –:–

مدت حدود ۵ ثانیه

پاسخ ها و مقایسه پس از شنیدن

اگر هنوز سؤال‌ها را انجام نداده‌اید، فعلاً این بخش را نخوانید. ابتدا پاسخ خود را ثبت کنید و سپس با توضیح‌ها مقایسه کنید.

پاسخ تمرین ۱

جفت اول زیرتر، جفت دوم بم‌تر و جفت سوم هم‌ارتفاع است. نت‌ها به‌ترتیب دو۴ و سل۴، لا۴ و ر۴، می۴ و می۴ هستند. در این سؤال جنس و دامنهٔ سیگنال و مدت نت‌ها ثابت مانده‌اند.

پاسخ تمرین ۲

جفت اول هم‌ارتفاع، جفت دوم زیرتر و جفت سوم بم‌تر است. نت‌ها ر۴ و ر۴، فا۴ و سل۴، سی۴ و لا۴ هستند. در دو جفت آخر تغییر به‌اندازهٔ یک پرده است.

پاسخ تمرین ۳

جفت اول بلندتر، جفت دوم هم‌بلندی و جفت سوم آرام‌تر است. در تمام نمونه‌ها لا۴ با فرکانس ۴۴۰ هرتز پخش می‌شود. نسبت دامنهٔ دوم به اول به‌ترتیب ۲، ۱ و یک‌دوم است؛ دوبرابرشدن دامنه به معنای دوبرابرشدن بلندیِ ادراک‌شده نیست.

پاسخ تمرین ۴

جفت اول کشیده‌تر، جفت دوم کوتاه‌تر و جفت سوم هم‌کشش است. در جفت اول مدت صداها ۰٫۵ و ۱ ثانیه، در جفت دوم ۱ و ۰٫۵ ثانیه و در جفت سوم ۰٫۷۵ و ۰٫۷۵ ثانیه است. آغاز و پایان هر صدا نرم شده تا تقه ایجاد نشود.

پاسخ تمرین ۵

رنگ جفت اول متفاوت، جفت دوم یکسان و جفت سوم متفاوت است. فرکانس پایهٔ همهٔ صداها ۳۳۰ هرتز است. رنگ ساده فقط یک مؤلفهٔ سینوسی دارد؛ در رنگ غنی، هارمونیک‌های دوم و سوم هم افزوده شده‌اند. انرژی متوسط دو رنگ برابر تنظیم شده، ولی برابری انرژی تضمین نمی‌کند هر شنونده آنها را دقیقاً هم‌بلندی بداند.

پاسخ تمرین ۶

مسیر تغییرها بالا، ثابت، پایین، بالا است. جمله دو۴، می۴، می۴، ر۴، سل۴ است. نت سوم تکرار دوم است؛ تکرار صدا نباید به‌اشتباه یک حرکت تازه ثبت شود.

چهار نمونه از تفاوت‌های همین مقاله پس از شنیدن: بالا چپ، ارتفاع دو نت تمرین ۱؛ بالا راست، دامنهٔ جفت نخست تمرین ۳؛ پایین چپ، کشش جفت نخست تمرین ۴؛ پایین راست، مؤلفه‌های دو رنگ تمرین ۵. عددهای محور افقی در سه نمودار نخست زمان برحسب ثانیه‌اند. نمودار بالا راست فقط دو برش کوتاه از موج را نشان می‌دهد، نه طول کامل صداها. در گوشی می‌توانید تصویر را افقی جابه‌جا یا بزرگ‌نمایی کنید.

پس از تمرین

برای تمرین‌های ۱ تا ۵، هر جفت یک امتیاز دارد و برای تمرین ۶ هر تغییر یک امتیاز؛ مجموع ۱۹ است. نمرهٔ تلاش اول را جدا از تلاش دوم نگه دارید. این امتیاز فقط برای مقایسهٔ تمرین خودتان است و آزمون شنوایی پزشکی یا معیار استعداد موسیقی نیست. اگر یک ویژگی دشوار بود، همان تمرین را روز بعد با صدای راحت تکرار کنید.

درباره صداها و منابع

این تمرین‌ها و نمودارها برای همین مجموعه تألیف شده‌اند. صداها با تولید رایانه‌ایِ موج ساخته شده‌اند و اجرای ساز واقعی یا صدای خواننده نیستند. نت‌های استاندارد بر پایهٔ لا۴ برابر ۴۴۰ هرتز و کوک مساوی ساخته شده‌اند. نمونهٔ رنگ صدا در مقالهٔ ۱۶ فرکانس پایهٔ ۳۳۰ هرتز دارد. فایل‌های منبعِ صدا و مشخصات تولید برای بازبینی نگه‌داری شده‌اند.

OpenStax دربارهٔ زیر و بمی و بلندی و رنگ صدا