سوزان راجرز؛ چرا یک ضبط را یکسان نمی‌شنویم

دو نفر یک ترانه را می‌شنوند؛ یکی شیفتهٔ ریتم می‌شود و دیگری می‌گوید هیچ چیزش به دلش ننشسته است. لازم نیست فوراً نتیجه بگیریم که یکی از آن‌ها موسیقی را نمی‌فهمد. سوزان راجرز، صدابردار و تهیه‌کننده‌ای که بعدها به پژوهش ادراک موسیقی روی آورد، راه دقیق‌تری برای این اختلاف پیشنهاد می‌کند: اول ببینیم هرکدام در موسیقی دنبال چه چیزی می‌گردیم و گوشمان به چه جزئیاتی حساس‌تر شده است.

راجرز سال‌هایی از فعالیتش را کنار پرینس گذراند و سپس روان‌شناسی و ادراک موسیقی را در دانشگاه دنبال کرد. سابقهٔ تدریس او نیز به شنیدن انتقادی، تحلیل تولید و روان‌آکوستیک پیوند دارد. این مسیر، پرسش فنیِ «چه چیزی در ضبط هست؟» را به پرسش انسانیِ «شنونده با آن چه رابطه‌ای پیدا می‌کند؟» نزدیک می‌کند. شناخت فرکانس‌ها مهم است، اما توضیح کاملِ دوست‌داشتن یک ترانه نیست.

عکس: FASTILY

در کتاب «This Is What It Sounds Like» که با اوگی اوگاس نوشته، راجرز از «نمایهٔ شنونده» حرف می‌زند: مجموعه‌ای از ترجیح‌ها در هفت بُعد، شامل اصالتِ احساس‌شده، واقع‌گرایی، تازگی، ملودی، کلام، ریتم و رنگ صوتی. این چارچوب مسابقهٔ باسلیقه‌ترین آدم نیست. ممکن است کسی اجرای صیقلی را دوست داشته باشد و دیگری با صدای خام ارتباط بگیرد؛ یا یک شنونده جذب سازهای آکوستیک شود و دیگری شیفتهٔ صداهای ساخته‌شده در رایانه باشد.

یک تجربهٔ واقعی او در همکاری با پرینس نکته را روشن می‌کند. راجرز گفته است علاقهٔ مشترکشان به سول و ریتم‌اندبلوز، برای شنیدن و گفت‌وگو دربارهٔ موسیقی زمینه‌ای مشترک فراهم می‌کرد. او همچنین یادآوری می‌کند که مهندس صدا فقط برای سلیقهٔ خودش کار نمی‌کند؛ هنرمند و شنوندگان نیز ترجیح‌های خودشان را دارند. پس اختلاف نظر دربارهٔ یک میکس را نمی‌توان همیشه با جملهٔ «این بهتر است» تمام کرد.

عکس: Dennis AB

برای لمس این موضوع، با یک دوست قطعه‌ای را انتخاب کنید و پیش از گفت‌وگو، جداگانه سه چیز بنویسید که توجهتان را گرفته است. لازم نیست اصطلاح تخصصی به کار ببرید: «آخر کلمه‌ها»، «حرکت باس» یا «صدای زبر گیتار» هم توصیف‌های خوبی‌اند. حالا نوشته‌ها را مقایسه کنید. شاید هر دو دقیق گوش داده باشید، اما هرکدام بخش دیگری از ضبط را دنبال کرده باشید.

بار دوم، آگاهانه به چیزی گوش دهید که دوستتان گفته است. سپس دو ستون بسازید: «چه شنیدم؟» و «چه دوست داشتم؟» مثلاً تکرار یک الگوی ریتمیک مشاهده است؛ خسته‌کننده‌دانستن آن، داوری شخصی. این جداسازی به معنی کنارگذاشتن احساس نیست. فقط کمک می‌کند هنگام نقد، ترجیح خودمان را با ایراد قطعیِ اثر اشتباه نگیریم و بتوانیم اختلاف را روشن‌تر توضیح دهیم.

سایت همراه کتاب، قطعه‌ها را بر اساس فصل‌ها کنار هم گذاشته و از مخاطب می‌خواهد اثری محبوب را با دلیل معرفی کند. این دعوت یادآور یک تمرین ساده است: به‌جای فهرست‌کردن آهنگ‌های خوب و بد، بگوییم کدام ویژگی ما را نگه می‌دارد. درس راجرز برای شنیدن انتقادی، بی‌احساس‌شدن نیست؛ شناخت دقیق‌ترِ گوش و علاقهٔ خودمان است. وقتی دلیل ترجیحمان را می‌فهمیم، شنیدن سلیقهٔ دیگری هم آسان‌تر می‌شود.

منابع دیداری و شنیداری

دربارهٔ کتاب

روایت راجرز

آموزش و پژوهش

منابع تصویری

تصویر نخست، هدفون Audio-Technica ATH-A500 — RadioActive؛ برش: Iainf

تصویر دوم، بلندگوهای JBL LSR305، ۲۰۱۶ — FASTILY | CC BY-SA 4.0

تصویر سوم، استودیوی SAE آمستردام، ۲۰۱۰ — Dennis AB | CC BY-SA 2.0