وارطان؛ وقتی شاگردها معنای معلمی را عوض می‌کنند
همیشه قرار نیست علاقه از روز اول آماده باشد. گاهی آدم کاری را شروع می‌کند و معنای آن، در طولِ رابطه با دیگران تغییر می‌کند. وارطان ساهاکیان در آیین نکوداشتش، از همین تغییر سخن گفت: تدریس در آغاز برای او یکی از کارهای کنارِ فعالیت موسیقایی بود، اما محبتِ دانشجویان و هنرمندان، نگاهش را به معلم‌بودن عوض کرده بود. این اعترافِ بی‌تکلف، از تصویرِ معلمی که گویا از ابتدا همه چیز را می‌دانسته و می‌خواسته، زنده‌تر است.
مراسم در نهم مرداد ۱۳۹۷ در تالار وحدت برگزار شد. در برنامه، هم اجرای گروه کُر اردیبهشت به رهبری حمید عسگری بود و هم قطعهٔ «بنی‌آدم» با آهنگسازی ساهاکیان؛ تک‌نوازی پیانو و قدردانیِ دانشجویان نیز کنار آنها قرار داشت. در پایان، خودِ او توضیح داد که اکنون به معلم‌بودنش افتخار می‌کند. در این شب، آهنگساز و مدرس دو عنوان جدا روی یک کارت نیستند؛ آدم‌هایی که آموخته‌اند، با اجرا و حضورشان به صاحبِ درس پاسخ می‌دهند.
عکس: Thomas Kirchel
نکتهٔ آموختنیِ این روایت، تقدیسِ شغل معلمی یا کم‌ارزش دانستنِ دستمزد نیست. تدریس کاری حرفه‌ای است و زمان، آمادگی و مسئولیت می‌خواهد. جذابیتِ حرفِ وارطان در این است که معنای شخصیِ کار می‌تواند فراتر از تعریف اولیهٔ آن برود. برای معلم، رسیدنِ یک هنرجو به جمله‌ای روشن شاید فقط پایان یک تکلیف نباشد؛ نشانه‌ای باشد که توضیحِ او توانسته در دست و گوشِ دیگری ادامه پیدا کند. این ادامه را نمی‌توان با تعدادِ صفحه‌های تمام‌شده اندازه گرفت.
از سوی دیگر، شاگرد همیشه دریافت‌کننده‌ای خاموش نیست. سؤالِ صادقانه، تلاشِ پیگیر یا حتی گیرکردن در یک بخش، معلم را وادار می‌کند توضیح تازه‌ای پیدا کند. چنین برداشتی از روایت وارطان، نقش‌ها را یکی نمی‌کند؛ دانش و مسئولیتِ مدرس همچنان جای خود را دارد. فقط یادآوری می‌کند رابطهٔ آموزشی یک مسیرِ یک‌طرفه نیست. کسی که درس می‌گیرد، با کیفیتِ حضورش می‌تواند به کسی که درس می‌دهد نشان دهد کجای راه روشن شده و کجا هنوز تاریک است.
عکس: Gerarus
این بار در پایان کلاس، به‌جای یک تشکرِ کلی، شاید بتوانیم یک چیز مشخص بگوییم: کدام توضیح کمک کرد چیزی را بشنویم که پیش‌تر از کنارش می‌گذشتیم؟ ممکن است موضوع، نام یک آکورد یا شیوهٔ شروع یک جمله باشد. همین بازخوردِ کوچک، برای معلم هم اطلاعات دارد. اگر هنوز متوجه نشده‌ایم نیز گفتنش از پنهان‌کردنِ ابهام مفیدتر است. رابطهٔ گرمِ کلاس قرار نیست اختلاف یا سؤال را حذف کند؛ می‌تواند جایی امن برای بیان دقیق‌ترشان بسازد.
در آن شبِ تالار وحدت، وارطان دربارهٔ تغییری حرف زد که حاصلِ سال‌ها مواجهه با شاگردها بود، نه یک تصمیم ناگهانی پشت میز. برای ما، شاید دعوتِ این روایت ساده باشد: از خودمان و از دیگری انتظار نداشته باشیم معنای تمامِ راه را از روز نخست بدانیم. گاهی ارزشِ یک کار را در صدایی می‌شنویم که از ما شروع شده، اما حالا دیگری با فهم و انتخابِ خودش ادامه‌اش می‌دهد.
منابع دیداری و شنیداری
منابع تصویری
تصویر نخست، وارطان ساهاکیان، ۱۳۹۵؛ عکس: Gm110m | CC BY-SA 4.0
