تاریخ موسیقی

هیپ هاپ چگونه از مهمانی محله به فرهنگی جهانی رسید

گرندمستر فلش پشت دستگاه‌های پخش صفحه در سال ۱۹۹۹

تاریخ هیپ هاپ را نمی‌توان فقط با فهرست آلبوم‌های پرفروش نوشت.

تاریخ هیپ هاپ را نمی‌توان فقط با فهرست آلبوم‌های پرفروش نوشت. پیش از آنکه رپ به کالایی در فروشگاه‌های موسیقی تبدیل شود، مهمانی، جمعیت، دستگاه پخش صفحه و رقابت اجرایی به آن شکل داده بودند. فاصله میان این دو وضعیت مهم است: یک اجرای محلی برای کسانی معنا داشت که در همان مکان حضور داشتند؛ صفحه می‌توانست بدون حضور سازندگانش به شهر و کشوری دیگر برسد. داستان گسترش هیپ هاپ، داستان خلاقیت موسیقایی است، اما هم‌زمان به شبکه‌های محله، ضبط صدا، تصویر و صنعت موسیقی نیز مربوط می‌شود.

گرندمستر فلش پشت دستگاه‌های پخش صفحه در سال ۱۹۹۹

عکس از Mika-photography | صفحه اصلی عکس | CC BY-SA 3.0 | بازاندازه‌گذاری و فشرده‌سازی

برانکس را فقط پس‌زمینه یک افسانه نبینیم

روایت موزه ملی تاریخ آمریکا از ریشه‌های هیپ هاپ، بر رابطه میان آفریقایی‌آمریکایی‌ها، مهاجران کارائیبی و لاتین‌تبارهای برانکس تأکید می‌کند. صداهای سالسا، دیسکو، فانک و راک در محیط مشترک حضور داشتند و بخش‌های کوبه‌ای صفحه‌ها برای دی‌جی‌ها اهمیت ویژه‌ای پیدا کردند. بنابراین این فرهنگ از خلأ بیرون نیامد؛ انتخاب و ترکیب صداهای در دسترس، با دوستی‌ها و ارتباط‌های محلی همراه بود. [۱]

این نگاه، تفاوت مهمی با روایت ساده «فقر باعث اختراع هیپ هاپ شد» دارد. شرایط نابرابر بخشی از زمینه است، اما خودبه‌خود هنر تولید نمی‌کند. باید تصمیم‌ها، مهارت و همکاری آدم‌ها را نیز دید. موزه در همین روایت، نقش دی‌جی‌های لاتین‌تبار مانند دیسکو ویز و چارلی چیس را یادآوری می‌کند؛ نام‌هایی که توجه به آنها، تصویر تک‌قهرمانه از آغاز هیپ هاپ را کامل‌تر می‌کند. [۱]

کول هرک و تغییر نقش صفحه پخش‌کن

تالار مشاهیر راک اند رول در معرفی دی‌جی کول هرک، پیوند او با سنت سیستم صوتی جامائیکا و تجربه مهمانی برانکس در سال ۱۹۷۳ را برجسته می‌کند. کار با دو دستگاه پخش و میکسر، امکان جدا کردن و تکرار بخش‌های ریتمیک را فراهم می‌کرد؛ بخش‌هایی که انرژی رقص را نگه می‌داشتند. نکته این نبود که دستگاه صرفاً صفحه‌ای را از ابتدا تا انتها پخش کند، بلکه انتخاب و سازمان دادن زمان موسیقی، خود به اجرا تبدیل می‌شد. [۲]

از این منظر، نوآوری فقط در یک وسیله نبود؛ رابطه میان دی‌جی، صدا و جمعیت تغییر می‌کرد. واکنش رقصندگان به انتخاب بعدی اهمیت می‌داد و ارزش اجرا در همان موقعیت شکل می‌گرفت. به همین دلیل، تعیین یک لحظه نمادین برای آغاز یک فرهنگ با ادعای ساخته شدن همه اجزای آن در یک شب متفاوت است. یک تاریخ دقیق می‌تواند نشانه‌ای برای یادآوری باشد، اما جای فرایند شکل‌گیری و سهم دیگران را نمی‌گیرد.

آنچه عکس‌ها و اعلامیه‌های مهمانی حفظ کرده‌اند

آرشیو هیپ هاپ کتابخانه دانشگاه کرنل راهی برای دیدن این تاریخ پیش از شهرت سراسری فراهم می‌کند. عکس‌های جو کونزو از سال‌های ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۴، زندگی برانکس جنوبی و ظهور این فرهنگ را ثبت کرده‌اند. مجموعه اعلامیه‌های اجرا نیز رویدادهای نخستین نیویورک را، از جمله در فاصله تقریبی ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۳، مستند می‌کند. این اسناد اجازه می‌دهند تاریخ را فقط از روی آثار پرفروش بازسازی نکنیم. [۳]

یک اعلامیه می‌تواند نام اجراکنندگان، محل تجمع و شیوه معرفی رقابت را به ما نشان دهد؛ عکس، رابطه اجراکننده و جمعیت را قابل مشاهده می‌کند. البته هیچ‌کدام به‌تنهایی تمام آن شب را بازنمی‌سازند. آرشیو مجموعه‌ای از چیزهای باقی‌مانده است، نه نسخه کامل گذشته. کنار هم گذاشتن چند نوع سند، هم جزئیات بیشتری می‌دهد و هم مانع می‌شود خاطره یک فرد یا شهرت بعدی یک هنرمند، تنها معیار تاریخ‌نویسی شود.

صفحه ضبط‌شده قواعد دیده شدن را تغییر داد

ورود رپ به صنعت ضبط، صرفاً روشن کردن یک میکروفن در مهمانی نبود. اجرای وابسته به حضور جمع باید به اثری تبدیل می‌شد که شنونده دوردست نیز با آن ارتباط بگیرد. در این مرحله، تهیه‌کننده و ناشر در کنار اجراکننده اهمیت پیدا کردند. تالار مشاهیر راک اند رول، سیلویا رابینسون را به عنوان هنرمند، تهیه‌کننده و مدیر ناشر شوگر هیل معرفی می‌کند و نقش او در گسترش رپ ضبط‌شده را برجسته می‌سازد. [۴]

صفحه امکان تکرار، خرید و جابه‌جایی را فراهم می‌کرد، اما هم‌زمان بخشی از موقعیت زنده را کنار می‌گذاشت. شنونده دیگر الزاماً رقصندگان، رقابت گروه‌ها یا مهارت دی‌جی را نمی‌دید. از همین جا باید میان رپ به عنوان اجرای کلامی و هیپ هاپ به عنوان فرهنگی گسترده‌تر تفاوت گذاشت. موفقیت یک قطعه می‌تواند دروازه آشنایی باشد، اما تمام روابط اجتماعی و هنری پشت آن را به‌تنهایی منتقل نمی‌کند.

عبور از اقیانوس از مسیر باشگاه و رادیو

گسترش «رپرز دیلایت» از شوگرهیل گنگ، نمونه مشخصی از این جابه‌جایی است. شرکت آفیشال چارتس بریتانیا ثبت می‌کند که اثر در اول دسامبر ۱۹۷۹ وارد جدول تک‌آهنگ‌های این کشور شد و دو هفته بعد به رتبه سوم رسید. روایت همین نهاد از مسیر انتشار، به نقش صفحه وارداتی و دی‌جی‌های باشگاه‌ها اشاره می‌کند؛ یعنی شنیده شدن در یک شبکه محلی تازه، پیش از آشنایی گسترده‌تر مخاطبان اهمیت داشت. [۵]

دیو مک‌الیر، که در انتشار بریتانیایی اثر نقش داشت، در همان روایت توضیح می‌دهد که نسخه کوتاه‌تر آمریکایی نیز برای رادیوی بریتانیا بلند بود و دوباره کوتاه شد. این جزئیات نشان می‌دهد که گسترش بین‌المللی همیشه انتقال دست‌نخورده یک اجرا نیست؛ قالب رسانه و عادت شنیدن نیز در نسخه‌ای که به مخاطب می‌رسد سهم دارند. از چنین نمونه‌ای می‌توان فهمید چرا تاریخ جهانی شدن موسیقی، علاوه بر هنرمندان، به کار توزیع‌کنندگان و معرفی‌کنندگان هم وابسته است. [۵]

فرهنگ جهانی فقط صدای صادرشده نیست

تصویر، راه دیگری برای آشنایی با فرهنگی بود که شنیدن صفحه همه ابعادش را نشان نمی‌داد. کرنل در معرفی آرشیو چارلی اهیرن، به فیلم «وایلد استایل» در سال ۱۹۸۳ و اسناد تولید و معرفی آن اشاره می‌کند. [۳] دیدن فضا، بدن و رابطه اجراکنندگان، پرسش‌هایی متفاوت از شنیدن یک تک‌آهنگ ایجاد می‌کند. برای مخاطب بیرون از محل پیدایش، همین تفاوت می‌تواند راهی به سوی شناخت فرهنگی گسترده‌تر باز کند.

با این حال، جهانی شدن را نباید به معنای شبیه شدن همه تجربه‌ها دانست. هر جامعه می‌تواند صداها و شیوه‌های بیان را در زمینه خودش به کار گیرد؛ آنچه منتقل می‌شود الزاماً همان معنا را حفظ نمی‌کند. برای فهم مسیر اولیه هیپ هاپ، بهتر است از افسانه یک مخترع و یک آهنگ فاصله بگیریم: جمع‌های محلی امکان تجربه ساختند، ضبط امکان سفر داد و رسانه‌های مختلف هرکدام بخشی از فرهنگ را قابل دیدن و شنیدن کردند. این تاریخ، هم به نام‌های مشهور نیاز دارد و هم به مردمی که پیش از مشهور شدن موسیقی، به آن زندگی می‌دادند.

منابع برای مطالعهٔ بیشتر

۱ موزه ملی تاریخ آمریکا سهم فرهنگ‌های لاتین در هیپ هاپ ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵

۲ تالار مشاهیر راک اند رول دی‌جی کول هرک

۳ کتابخانه دانشگاه کرنل مجموعه‌های دیجیتال هیپ هاپ

۴ تالار مشاهیر راک اند رول سیلویا رابینسون

۵ آفیشال چارتس چهل سال پس از ورود رپرز دیلایت به جدول بریتانیا

حقوق عکسCC BY-SA 3.0