عود

عود چه سازی است

عود از سازهای زهی زخمه‌ایِ دسته‌کوتاه است. سیم‌ها با مضرابی کشیده، که ریشه یا ریشا نیز نامیده می‌شود، به ارتعاش درمی‌آیند. خرک این ارتعاش را به صفحهٔ چوبی منتقل می‌کند و کاسهٔ پشت ساز به شکل‌گیری طنین کمک می‌کند. دستهٔ بدون پرده و سرپنجهٔ خمیده، از نشانه‌های آشنای ظاهر عودند.

بسیاری از عودهای رایج، سیم‌های جفت دارند. هر جفت را یک ردیف یا گروه سیم در نظر می‌گیریم که معمولاً با یک حرکت مضراب نواخته می‌شود. در نمونهٔ یازده‌سیم، اغلب پنج جفت سیم و یک سیم بمِ تکی وجود دارد. بااین‌حال، عود ده‌سیم، دوازده‌سیم و نمونه‌های دیگر نیز دیده می‌شود؛ تعداد سیم، به‌تنهایی کیفیت ساز را تعیین نمی‌کند.

صدای عود می‌تواند نرم و گرد یا روشن و ضربه‌دار باشد. این تفاوت فقط به نام سازنده مربوط نیست؛ جنس و وضعیت سیم، محل تماس مضراب، شدت ضربه و شیوهٔ نوازندگی نیز اثر دارند. برای شناخت شخصیت ساز، یک جملهٔ ساده را با شدت‌های متفاوت بشنوید. اجرای پرسرعت همیشه بهترین نمایشِ کیفیت صوتی عود نیست.

ساختمان و چیزهایی که باید ببینید

کاسهٔ عود معمولاً از ترکه‌های چوبی کنار هم ساخته می‌شود. صفحهٔ رویی، خرک، دسته، شیطانک و گوشی‌ها اجزای مهم دیگرند. روزنه‌های صوتی می‌توانند با شبکه‌های تزئینی پوشانده شوند. زیبایی این تزئینات دلنشین است، اما هنگام خرید ساز آموزشی، سلامت صفحه و راحتی نوازندگی اهمیت عملی بیشتری دارند.

ارتفاع سیم نسبت به دسته روی میزان فشار دست چپ اثر می‌گذارد. اگر سیم بیش از حد بالا باشد، هنرجو ممکن است برای گرفتن نت فشار زیادی وارد کند؛ اگر تنظیم نامناسب و بیش از حد پایین باشد، صدا می‌تواند دچار گز شود. ارزیابی دقیق باید روی خودِ ساز انجام شود. عددی که برای یک عود مناسب است، الزاماً برای مدل دیگر همان نتیجه را ندارد.

چون دسته پرده ندارد، صافی و وضعیت سطح آن مهم است. از فرد باتجربه بخواهید نت‌ها را در بخش‌های مختلف دسته امتحان کند و به یکنواختی پاسخ توجه کند. اتصال دسته و کاسه و محل چسبیدن خرک نیز باید سالم باشند. یک عکس زیبا نمی‌تواند جای این بررسی را بگیرد.

چرا بی‌پرده‌بودن مهم است

در عود، محل انگشت مستقیماً زیر و بمی را تعیین می‌کند. یک جابه‌جایی کوچک می‌تواند فاصله را تغییر دهد. این ویژگی برای بیان موسیقی دستگاهی و مقامی ارزشمند است، اما هنرجو باید رابطهٔ حرکت و صدا را یاد بگیرد. نگاه‌کردن مداوم به دسته کافی نیست؛ باید بتوانید نت را پیش از نواختن در ذهن بشنوید و بعد نتیجه را مقایسه کنید.

برای تمرین، یک نت مرجع و جمله‌ای بسیار کوتاه انتخاب کنید. ابتدا با سرعت کم بنوازید و هر بار به بازگشت نت مرجع توجه کنید. هدف این نیست که همهٔ موسیقی را به عدد تیونر تقلیل دهید؛ ابزار اندازه‌گیری می‌تواند خطای آشکار را نشان دهد، ولی لحنِ فاصله در یک دستگاه یا مقام با شنیدنِ روایت معتبر آموخته می‌شود.

پرده‌نداشتن لزوماً به معنای سخت‌تر بودن تمام جنبه‌های ساز نیست. مثلاً انگشت می‌تواند بدون مانعِ پرده حرکت کند، اما کنترل توقف دقیق نیازمند دقت است. اگر از گیتار می‌آیید، ممکن است در ابتدا به فشار و جای‌گذاری متفاوتی نیاز داشته باشید. تجربهٔ قبلی ارزشمند است، ولی فرصت بدهید دست و گوش با منطق عود هماهنگ شوند.

کوک رایج و دلیل تفاوت کوک‌ها

در یکی از کوک‌های رایج عود عربیِ شش‌ردیفه، ترتیب از بم به زیر «دو، فا، لا، ر، سل، دو» است. منظور از شش ردیف، شش گروه صوتی است، نه الزاماً شش سیم تکی. در این الگو، دو نت «دو» در اکتاوهای متفاوت‌اند. پیش از کوک باید اکتاو و ترتیب دقیق سیم‌های ساز خودتان را از مدرس بگیرید.

کوک‌های دیگری نیز در سنت‌های عربی، ترکی و شیوه‌های شخصی وجود دارد. به‌خصوص، کوک بالاترِ متداول در برخی عودهای ترکی را نباید بی‌بررسی روی عودی که برای کشش دیگری ساخته شده پیاده کرد. سیم و طول سیم مرتعش با کشش ارتباط دارند. تغییر کوکِ قابل‌توجه باید با نظر سازنده یا مدرس آشنا به ساز انجام شود.

برای کوک‌کردن یک جفت سیم، ابتدا هر سیم را جداگانه بشنوید و سپس هر دو را با هم بزنید. اگر جفت هم‌صدا نباشد، طنین می‌تواند لرزان یا نامتعادل شنیده شود. تیونر کمک می‌کند، اما شنیدن رابطهٔ دو سیم نیز مهارتی ضروری است. از همان ابتدا مسیر سیم تا گوشی‌اش را بشناسید تا اشتباهی گوشی دیگری را نچرخانید.

گسترهٔ قابل‌استفاده به تعداد ردیف‌ها، کوک و توان حرکت روی دسته بستگی دارد. برای شروع، کیفیت نت‌های محدودهٔ اول مهم‌تر از رسیدن به دورترین نقطهٔ دسته است. از مدرس بخواهید محدودهٔ درس را نشان دهد و توضیح دهد چه زمانی جابه‌جایی دست وارد آموزش می‌شود. گسترهٔ وسیعِ بالقوه، بدون صدادهی و دقت شنیداری به اجرای خوب تبدیل نمی‌شود.

عود و بربت چه نسبتی دارند

بربت نامی مهم در تاریخ سازهای زهیِ دسته‌کوتاه است و با پیشینهٔ عود پیوند دارد. در متون تاریخی، کاربرد این دو نام همیشه ثابت نبوده است. بنابراین نه باید هر اشاره به بربت را دقیقاً عود امروزی دانست و نه پیوند تاریخی آن‌ها را نادیده گرفت. شکل بدنه، تعداد سیم و شیوهٔ ساخت در دوره‌های مختلف تحول یافته‌اند.

در ایران امروز، نام بربت گاهی برای نمونه‌های بازطراحی‌شده‌ای به کار می‌رود که نسبت کاسه و دسته یا ویژگی‌های دیگری با برخی عودهای رایج فرق دارد. برای خرید، بهتر است به مشخصات ساز توجه کنید: طول سیم مرتعش، ابعاد کاسه، سیم‌بندی و کوک مناسب چیست؟ صرف نوشته‌شدن «عود» یا «بربت» روی آگهی، تمام این اطلاعات را روشن نمی‌کند.

اگر اجرای حسین بهروزی‌نیا شما را به این خانواده علاقه‌مند کرده، این نمونهٔ صوتی را به مدرس نشان دهید. ممکن است لازم باشد دربارهٔ انتخاب بربتِ مورد استفاده در شیوهٔ او و تفاوتش با یک عود عربی یا ترکی گفت‌وگو کنید. این مقایسه برای انتخاب عملی است، نه مسابقه‌ای برای برتری مطلق یک نام بر نام دیگر.

تفاوت نمونه‌های عربی و ترکی و ایرانی

عود عربی و ترکی را اغلب با تفاوت در طول سیم، تناسب بدنه، رنگ صدا و کوک معرفی می‌کنند، ولی میان سازندگان هر گروه هم تنوع زیادی هست. «عربی» یا «ترکی» یک اندازهٔ یگانه و ثابت نیست. هنگام مقایسه، از فروشنده مشخصات دقیق و کوک توصیه‌شده برای همان ساز را بخواهید و اگر ممکن است چند ساز را در شرایط یکسان بشنوید.

در موسیقی ایران، عود و بربت در تکنوازی و گروه‌نوازی حضور دارند و می‌توانند جمله‌بندی دستگاهی را بیان کنند. عود بدون پرده امکان اجرای فاصله‌های مختلف را می‌دهد، اما این امکان به معنای دانستنِ خودکار آن فاصله‌ها نیست. برای اجرای ردیف یا یک مکتب مقامی، گوش و شناخت زبان موسیقی باید همراه تکنیک رشد کنند.

در بعضی عودها، سازوکار خرک یا آرایش سیم‌ها متفاوت است. این تفاوت می‌تواند بر احساس نوازندگی و طنین اثر بگذارد. مبتدی لازم نیست پیش از شروع تمام مدل‌ها را بشناسد، اما باید بداند ساز انتخابی با روش مدرس و سیم‌های قابل‌تهیه سازگار است. انتخاب براساس محبوبیت یک مدل در شبکه‌های اجتماعی، ممکن است نیاز واقعی شما را نادیده بگیرد.

پیشینهٔ ساز با نگاهی محتاطانه

عود با تاریخ طولانی موسیقی در غرب آسیا و پیرامون آن پیوند دارد. منابع تاریخی از تحول سازهای دسته‌کوتاه و ارتباط بربت و عود سخن می‌گویند، اما دربارهٔ بعضی تاریخ‌گذاری‌ها و مسیرهای انتشار اختلاف نظر وجود دارد. نسبت‌دادن اختراع همهٔ عودهای امروز به یک فرد یا یک سال، روایت بیش از حد ساده‌ای از این تاریخ است.

در فرهنگ‌های مختلف، عود هم ابزار همراهی آواز بوده و هم عرصهٔ تکنوازی و بداهه‌پردازی. در ایران، موسیقی دستگاهی؛ در بخش‌هایی از جهان عرب، سنت‌های مقامی؛ و در ترکیه، نظام و رپرتوار خاص آن حوزه، به این ساز زبان‌های متفاوت داده‌اند. ساز مشترک می‌تواند حامل بیان‌های متفاوت باشد، بی‌آنکه یکی را نسخهٔ ناقص دیگری بدانیم.

در سال ۲۰۲۲ ساختن و نواختن عود با پروندهٔ مشترک ایران و سوریه در فهرست نمایندهٔ میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد. این ثبت به مهارت سازگران و نوازندگان و انتقال آن‌ها مربوط است. گسترهٔ جغرافیایی عود بسیار فراتر از این دو کشور است و ثبت مشترک، حکم انحصار فرهنگی یا تاریخی محسوب نمی‌شود.

عود در تکنوازی و گروه

در تکنوازی، نوازنده می‌تواند زمان جمله‌ها، شدت صدا و سکوت را با آزادی بیشتری شکل دهد. در همراهی آواز، شنیدنِ کلمات و محل تنفس خواننده اهمیت دارد. عود لازم نیست تمام فاصله‌های خالی را پر کند؛ گاهی یک پاسخ کوتاه یا سکوتِ درست، همراهی مؤثرتری می‌سازد.

در گروه موسیقی ایرانی، رنگ بم و میانی عود می‌تواند با دیگر سازها ترکیب شود یا خطی مستقل داشته باشد. این نقش را تنظیم تعیین می‌کند، نه ظاهر بزرگ کاسه. اجرای هم‌زمان یک ملودی با ساز دیگر نیازمند توافق در تکیه، طول نت و جمله‌بندی است. کوک اولیهٔ درست شرط لازم است، اما برای همنوازیِ دقیق کافی نیست.

عود در همکاری‌های معاصر با سازهای مختلف نیز شنیده می‌شود. شنیدن آثاری از رحیم الحاج یا انور براهم، امکاناتی متفاوت را نشان می‌دهد. برای هنرجو بهتر است این تجربه‌ها کنار اجراهای ریشه‌دار شنیده شوند. آشنایی با چند مسیر، حق انتخاب بیشتری می‌دهد و مانع می‌شود صدای یک هنرمند را تمام هویت ساز بدانید.

معرفی

راهنمای شناخت ساز و شروع نوازندگی

عود با کاسهٔ بزرگ و صدای گرمش، هم در تکنوازی شنیدنی است و هم در همراهی آواز و گروه. اگر به ملودی‌هایی علاقه دارید که با ظرافت میان فاصله‌ها حرکت می‌کنند، این ساز می‌تواند انتخاب جذابی باشد. مهم‌ترین نکته برای شروع آن است که عود پرده‌های ثابتِ گیتار را ندارد؛ جای درست نت را باید با گوش و حرکت دقیق دست پیدا کنید. این ویژگی آزادی بیان زیادی می‌دهد و در عین حال به تمرین شنیداری جدی نیاز دارد.

پیش از خرید، روشن کنید به کدام مسیر علاقه‌مندید: موسیقی دستگاهی ایران، یکی از سنت‌های عربی یا ترکی، همراهی آواز یا تجربه‌های معاصر. این مسیرها می‌توانند به هم نزدیک شوند، اما ساز، کوک و محتوای آموزشی‌شان همیشه یکسان نیست. انتخاب مدرس و شنیدن چند اجرای معتبر، بهتر است پیش از انتخاب نهایی ساز انجام شود.

آیا عود برای شما مناسب است

اگر به صدای بم و گرم، حرکت ظریف ملودی و شنیدن دقیق علاقه دارید، عود گزینه‌ای جدی است. اگر انتظار دارید در همان روزهای اول با چند شکل ثابت آکورد همراهی کنید، پیش از تصمیم، یک جلسهٔ آشنایی بگیرید. مسیر عود می‌تواند شامل همراهی باشد، اما نقطهٔ شروع بسیاری از روش‌ها صدادهی، نت‌یابی و جمله‌های ملودیک است.

کاسهٔ نسبتاً بزرگ باید راحت روی بدن قرار بگیرد. در امتحان ساز، ببینید آیا ساعد و شانه در وضعیت طبیعی‌اند و دست چپ بدون گرفتنِ محکم دسته می‌تواند حرکت کند. برای کودک یا فردی با جثهٔ کوچک، اندازهٔ ساز و طول سیم باید جداگانه بررسی شود. نام «ساز حرفه‌ای» جای تناسب بدنی را نمی‌گیرد.

بزرگسالِ بدون سابقهٔ موسیقی هم می‌تواند شروع کند. برنامهٔ منظم و هدف روشن مهم‌تر از مقایسهٔ خود با نوازندهٔ حرفه‌ای است. اگر ساز دیگری می‌نوازید، از مهارت شنیداری و ریتمیک قبلی بهره ببرید، ولی تکنیک مضراب و انگشت‌گذاری را از پایه بازبینی کنید. انتقال بی‌فکر عادت‌ها ممکن است اصلاح بعدی را دشوار کند.

خرید ساز نخست

ابتدا شیوهٔ آموزشی و کوک موردنیاز را مشخص کنید. سپس چند ساز متناسب را با کمک مدرس مقایسه کنید. از فروشنده دربارهٔ سازنده، طول سیم مرتعش، سیم مناسب، تعمیرهای قبلی و خدمات تنظیم بپرسید. بودجه را میان ساز، کیف و هزینه‌های اولیه تقسیم کنید؛ خرید گران‌تر همیشه بهترین استفاده از بودجهٔ مبتدی نیست.

صفحه را از نظر ترک و جداشدگی، خرک را از نظر اتصال و دسته را از نظر وضعیت کلی بررسی کنید. همهٔ سیم‌ها و چند نقطهٔ دسته باید نواخته شوند. اگر ساز فقط روی سیم آزاد زیبا شنیده می‌شود ولی گرفتن نت دشوار است، نیاز به بررسی دارد. یک ساز خوش‌صدا اما بسیار سخت‌نواز می‌تواند روند یادگیری را بی‌جهت دشوار کند.

گوشی‌ها باید امکان تنظیم دقیق و نگه‌داشتن کوک را بدهند. روان‌بودن بیش از حد یا گیرکردن شدید هر دو می‌توانند مشکل‌ساز شوند. ایراد جزئی ممکن است قابل‌تنظیم باشد، اما هزینه و مسئولیت آن باید پیش از خرید روشن شود. برای ساز دست‌دوم، فرصت بررسی توسط فرد متخصص و شرایط بازگرداندن را بپرسید.

من پیشنهاد می‌کنم پیش از خرید عود، در هنرآموز مدرسی پیدا کنید که با موسیقی و نوع ساز موردعلاقهٔ شما کار می‌کند. جلسهٔ آشنایی یا مشاوره می‌تواند مشخص کند عود یا بربتِ کدام اندازه و تنظیم برای شما مناسب‌تر است. چند اجرای محبوبتان را نشان دهید تا انتخاب ساز به هدف واقعی آموزش وصل شود.

وسایل و نگهداری

کیف محافظ، سیم مناسب و چند مضراب ساده با انعطاف متفاوت برای آغاز کافی‌اند. تیونر، مترونوم و وسیلهٔ ضبط نیز ابزارهای مفیدی‌اند. پیش از خرید تجهیزات تقویت صدا، از خودتان بپرسید آیا فعلاً به اجرای صحنه‌ای نیاز دارید یا نه. برای یادگیری پایه، شنیدن طبیعیِ ساز معمولاً اولویت بیشتری دارد.

عود را از گرمای مستقیم، آفتاب شدید و تغییر ناگهانی محیط دور نگه دارید. فشار روی صفحه و خرک یا تکیه‌دادن ناپایدارِ ساز می‌تواند خطرساز باشد. پس از تمرین، تماس دست را با پارچهٔ نرم پاک کنید و بدون نظر سازنده روغن یا شوینده به صفحه نزنید. نگهداری روزمره باید ساده و کم‌خطر باشد.

هنگام تعویض سیم، مجموعهٔ مناسب کوک و طول سیمِ ساز تهیه کنید. فقط شباهت تعداد سیم‌ها کافی نیست. اگر نخستین بار است، روش بستن سیم و پیچیدن روی گوشی را از مدرس یا سازنده یاد بگیرید. سیم تازه ممکن است در ابتدا نیازمند تنظیم دوباره باشد؛ این وضعیت را از مشکلِ مداومِ گوشی یا ساختمان ساز جدا بررسی کنید.

مهارت‌های آغازین و تمرین

گرفتن مضراب و تماس آن با جفت سیم، نخستین بخش مهم کار است. باید بتوانید صدای روشن و کنترل‌شده تولید کنید، بدون اینکه دست در سیم‌ها گیر کند. دامنهٔ بزرگِ حرکت همیشه لازم نیست. چند ضربهٔ آهسته را ضبط کنید و به یکدستی صدا گوش دهید؛ وقتی کیفیت قابل‌تکرار شد، آن را به یک جملهٔ کوتاه منتقل کنید.

برای دست چپ، هدف فقط رسیدن به نت نیست؛ رسیدن با فشار مناسب و برگشتنِ دقیق نیز مهم است. تمرین را با فاصله‌های کوتاه و مرجع شنیداری شروع کنید. اگر نت هر بار در جای دیگری فرود می‌آید، سرعت را کم کنید و حرکت را کوچک‌تر ببینید. به‌تدریج دست و گوش یاد می‌گیرند یکدیگر را اصلاح کنند.

تمرین روزانه می‌تواند شامل بررسی کوک، صدادهی، نت‌یابی، یک عبارت کوتاه و مرور قطعه باشد. این تقسیم‌بندی را با زمان واقعی زندگی خود هماهنگ کنید. تمرین کوتاهِ متمرکز از جلسه‌ای طولانی با خستگی و بی‌توجهی مفیدتر است. درد یا بی‌حسی را نشانهٔ پیشرفت ندانید؛ تمرین را متوقف کنید و وضعیت را بررسی کنید.

برای قطعهٔ تازه، پیش از ساززدن چند بار گوش کنید و تا حد توان ملودی را زمزمه کنید. بعد عبارت‌ها را جدا یاد بگیرید. مترونوم در بخش‌های ضربی کمک می‌کند، اما بداهه یا جملهٔ آزاد را نباید بی‌دلیل به ضرب ثابت محدود کرد. تفاوتِ زمان آزاد و بی‌نظمی را با شنیدن و توضیح مدرس بشناسید.

کلاس و مسیر حرفه‌ای

از مدرس بپرسید چه سنتی را آموزش می‌دهد، چگونه نت‌یابیِ بدون پرده را تمرین می‌کند و چه منابع شنیداری دارد. در جلسهٔ آزمایشی، یک اصلاح مشخص و قابل‌اجرا بخواهید. مدرسی که علت تمرین را توضیح می‌دهد و بازخورد متناسب می‌دهد، می‌تواند به شکل‌گیری تمرین مستقل کمک کند.

در کلاس آنلاین، تصویر دو دست و صدای بدون افکت اهمیت دارد. برای بررسی ساز یا تغییر تنظیم، ممکن است همچنان به کمک حضوری نیاز داشته باشید. اگر زمان تمرین کم است، آن را از ابتدا بگویید تا برنامه واقع‌بینانه باشد. فهرست بلند قطعات به‌خودی‌خود نشانهٔ برنامهٔ آموزشی بهتر نیست.

من پیشنهاد می‌کنم برای انتخاب میان عود و بربت یا میان مسیر ایرانی و دیگر شیوه‌ها، از مشاورهٔ هنرآموز کمک بگیرید و بعد کلاس را رزرو کنید. هدف، انتخابی هماهنگ با علاقه، ساز و زمان شماست. نتیجهٔ یادگیری به استمرار و کیفیت بازخورد نیز وابسته می‌ماند.

اجرا، تدریس پس از کسب صلاحیت، آهنگ‌سازی و همکاری در ضبط از مسیرهای ممکن‌اند، اما بازار و درآمد به شرایط فرد و محل فعالیت وابسته‌اند. برای تحصیل دانشگاهی باید رشته، سازهای پذیرفته‌شده و الزامات آزمونِ همان سال را بررسی کنید. موفقیت یک نوازندهٔ مشهور، وعدهٔ نتیجهٔ مشابه برای همه نیست.

خارج‌شدن نت، نابرابری صدای دو سیمِ یک جفت و بی‌نظمی مضراب از مشکلات آغازین‌اند. همهٔ آن‌ها با بیشتر تمرین‌کردن به‌تنهایی حل نمی‌شوند؛ باید علت مشخص شود. گاهی کوک جفت سیم مشکل دارد، گاهی محل انگشت و گاهی زاویهٔ مضراب. هر نوبت یک عامل را تغییر دهید تا بفهمید کدام اصلاح نتیجه داده است.

یکی دیگر از چالش‌ها، عجله برای تزئین و سرعت است. اگر جملهٔ ساده هنوز روشن نیست، افزودن ریز یا حرکت سریع می‌تواند آن را مبهم‌تر کند. یک اجرای کند اما خوش‌صدا را به‌عنوان هدف بگذارید. سپس سرعت را فقط تا جایی بالا ببرید که دقت نت و کیفیت صدا حفظ شود.

برای زمان یادگیری، وعدهٔ ثابت قابل‌اعتماد نیست. هدف شما، شیوهٔ آموزشی و کیفیت تمرین اثر دارند. پیشرفت را با کارهای قابل‌مشاهده بسنجید: کوک‌کردن مستقل، اجرای یک ملودی بدون توقف و تشخیص خطای خودتان. این معیارها از مقایسه با فیلم کوتاه یک نوازندهٔ باتجربه منصفانه‌ترند.

حسین بهروزی‌نیا

حسین بهروزی‌نیا نوازنده و آهنگ‌ساز ایرانی است که بربت جایگاهی محوری در کار او دارد. آموزش او از هنرستان موسیقی تهران آغاز شد و آثار و اجراهایش در معرفی بیان ایرانی این ساز نقش داشته‌اند. برای شروع می‌توانید اجرای بربت او را در کنار نمونه‌های عود عربی و ترکی بشنوید.

محمدرضا ابراهیمی

محمدرضا ابراهیمی نوازندهٔ ایرانیِ عود و چند ساز زهی دیگر است. در معرفی گروه شهناز، نوازندگی عود او و آلبوم تکنوازی «ثنا» ذکر شده است. شنیدن کار او برای شناخت کاربرد عود در موسیقی ایرانی و گروه‌نوازی مفید است.

رحیم الحاج

رحیم الحاج عودنواز و آهنگ‌ساز عراقی‌تبار است که در بغداد نزد استادانی چون منیر بشیر و سالم عبدالکریم آموزش دید. آثارش هم به سنت عراقی تکیه دارند و هم شامل همکاری‌های تازه‌اند. در اجراهای او به رابطهٔ روایت ملودیک، سکوت و تغییر شدت صدا توجه کنید.

انور براهم

انور براهم عودنواز و آهنگ‌ساز تونسی است که نزد علی سریتی آموزش دید. او در آثارش عود را در کنار نوازندگانی از حوزه‌های مختلف، از جمله جَز، قرار داده است. موسیقی او برای شنیدن ظرفیت آرام و گفت‌وگومحور ساز، نقطهٔ مقایسهٔ خوبی است.

فیلم رسمی یونسکو دربارهٔ دانش ساخت و اجرای ساز؛ برای دیدن پیوند کارگاه و نوازندگی.

در بخش ویدئوهای وب‌سایت رسمی، اجراهایی مانند «بربتیان» را ببینید و به بیان ایرانی ساز توجه کنید.

ویدئوی رسمی اسمیتسونین برای شنیدن و دیدن بخشی از روند اجرا و ضبط عود.

نمونه‌های گروهی و اجراهای زنده را مقایسه کنید؛ جای عود در هر ترکیب یکسان نیست.

برای برنامهٔ شنیداری، یک نمونهٔ ایرانی، یک تکنوازی مقامی و یک اجرای گروهی معاصر انتخاب کنید. بار اول از موسیقی لذت ببرید و بار دوم فقط یک موضوع، مثل سکوت یا تغییر رنگ مضراب، را دنبال کنید. لازم نیست هر اثر محبوبتان فوراً در برنامهٔ تمرین قرار بگیرد؛ بعضی قطعات در مرحلهٔ فعلی برای شنیدن مناسب‌تر از اجرا هستند.