آشنایی با ساز فلوت

در مبحث آشنایی با ساز فلوت باید ابتدا به این نکته اشاره کرد که فلوت یکی از قدیمی ترین سازهای ثبت شده در تاریخ است با قدمتی بسیار. برخی از فلوت های اولیه به اندازه یک تکه استخوان بودند که در آن دمیده می شد .

فلوت ها در دسته ی سازهای بادی – چوبی هستند . حتماً شما هم تعجب می کنید چرا ؟ حتما از خودتان می پرسید که اگر در دسته ی بادی – چوبی هستند پس چرا جنس فلوت از فلز است ؟

در قدیم فلوت ها از جنس چوب ساخته می شده به طور مثال از چوب بامبو ( خیزران ) و به همین دلیل از قدیم این ساز در دسته سازهای بادی – چوبی قرار گرفته است . البته امروز هم که فلوت ها از جنس چوب نیستند ، بدون اینکه توجه شود که در جنسِ ساز چه آلیاژی به کار رفته ، نحوه ی تولید صدای آن را به عنوان یک ساز بادی – چوبی می شناسند . فلوت های جدید را " فلوت بوهم " هم می گویند .

آشنایی با انواع دیگر فلوت

فلوت چینی : چین از کهنترین کشورها در استفاده از فلوت است . در این تمدن فلوت های مختلفی وجود داشته که هر کدام رنگ و ویژگی خاص خود را دارند . در ادامه 4 فلوت شناخته شده ی چینی را با هم می شناسیم :

• DIZI : از سازهای اصلی موسیقی در چین است که صدای بسیار زیبا و گوش نواز دارد . هم در موسیقی سنتی چین و هم ارکستر و اپراها از آن استفاده می شود . ضمنا این ساز جای خود را در موسیقی غرب هم باز کرده است . این ساز را به صورت اریب می نوازند و عموما هم از چوب بامبو ساخته می شود .
• Xiao : سازی تیره رنگ است و بسیار قدمت دارد . این ساز را به صورت عمودی می نوازند .
• Paixiao : این ساز بادی چینی نوعی ساز پان فلوت است . برای نواختن این ساز سر قاب را با هر دو دست می گیرند و لب را بر روی ساز می گذارند و در درون آن می دمند .

فلوت هندی : فلوت هندی همانطور که از اسمش پیداست در کشور هند و حتی پاکستان رایج و نواخته می شود . این فلوت هم از چوب خیزران ساخته می شود . به صورت اریب آن را می نوازند و 6 یا 7 سوراخ بر روی آن تعبیه می شود .

اوکارینا : از قدیمیترین سازهای موسیقی در جهان با قدمت بیش از 12000 سال است . باز هم اصلیت آن مربوط به کشور چین است و از آنجا وارد اروپا شده است . از نظر صدادهی بسیار شباهت به فلوت ریکوردر دارد . جنس این ساز در اصل از سفال است اما با پلاستیک ، چوب ، شیشه و فلز هم ساخته می شود . این ساز ، صدایی بسیار رویایی و آسمانی دارد و تعداد سوراخ های بر روی ساز بین 4 تا 12 عدد است .

آشنایی با خانواده فلوت ( کلیددار )

فلوت کلیددار خانواده ی نسبتا بزرگی دارد که وسعت های صدایی از زیرترین تا بم ترین ها را در این خانواده می توان شنید . خانواده ی فلوت از پیکولو ، فلوت دو ، فلوت می بمل سوپرانو ، فلوت آلتو و فلوت باس تشکیل شده است .

پیکولو

پیکولو یک نسخه ی کوچکتر از فلوت است و یک اکتاو بالاتر از فلوتِ دو می نوازد . اکثر نوازندگان فلوت ، ساز پیکولو را هم می زنند و به ندرت یک نفر پیدا می شود که با پیکولو شروع و فقط پیکولو بنوازد . بتهوون یکی از اولین آهنگسازانی بود که در سمفونی های خود برای پیکولو نوشت .

امروزه ، پیکولو به طور گسترده در گروه‌های کنسرت ، ارکسترها و گروه‌های فلوت امروزی استفاده می‌شود . اغلب از پیکولوی فلزی یا نقره ای در مارش ها استفاده می شود . پیکولوهای پلاستیکی یا چوب گرانادیا برای کنسرت و نوازندگی سمفونیک استفاده می شود.

فلوت دو

فلوت C یا همان فلوت دو محبوب ترین و پرطرفدارترین فلوت در این خانواده است . علی الخصوص برای هنرجویان مبتدی که به تازگی قصد شروع و یادگیری ساز را دارند . فلوت یکی از قدیمی ترین و پرکاربردترین سازهای بادی است . این نوع فلوت در بسیاری از گروه‌ها و در کنسرت ها ، ارکسترهای سمفونیک ، پاپ ، گروه‌های مارش نظامی و گهگاهی گروه‌های جاز نیز استفاده می‌شود .

فلوت آلتو

فلوت آلتو دارای لحنی ملایم است . این ساز در محدوده ی پایینی صدادهی خود بسیار متمایز است و فلوت آلتو را با آن می شناسند . لوله ی آن به طور قابل توجهی ضخیم تر و طولانی تر از فلوت دو است و به دمیدن بیشتری توسط نوازنده نیاز دارد .

فلوت باس

فلوت باس ، آخرین عضو از خانواده ی فلوت است . این ساز یک اکتاو بم تر از فلوت کنسرت ( همان فلوت مرسوم و معمولی که به نام فلوت دو شناخته می شود ) می زند . فلوت باس به دلیل محدوده ی ویژه ی صدادهی که ایجاد می کند در خانواده ی فلوت جای می گیرد . البته موارد استفاده از این ساز در ارکسترهای بزرگ بسیار به ندرت است ، چون وقتی در کنار سازی مثل کلارینت نواخته شود صدای آن شنیده نخواهد شد . فلوت باس معمولا در کوارتت ها یا گروه نوازی های خانواده فلوت استفاده می شود .

معرفی ساختمان ساز فلوت

فلوت ( فلوت کنسرت ) که از سازهای پرکاربرد و ثابت ارکستر سمفونیک است . با توجه به ساختمان خود محدوده سه اکتاوی از صداهای موسیقی را پوشش می دهد .

ساختمان این ساز شامل سه قسمت است :

• قسمت سرِ ساز که سوراخ محل دمیدن نوازنده بر روی آن است .
• قسمت بدنه که کلیدهای ساز یا همان تامپون ها بر روی آن قرار گرفته است .
• قسمت انتهایی ساز که برای حصول 2نیم پرده دو و دو دیزِ پایین ، مهم است .

آثار شاخصی که برای فلوت نوشته شده است

فلوت برای اولین بار به عنوان یک ساز تکنواز در نیمه اول قرن هجدهم محبوبیت پیدا کرد. بسیاری از نوازندگان برجسته فلوت در این دوره ظهور کردند و برای نشان دادن مهارت فنی خود ، کنسرتوهای فلوت خود را ساختند. فلوت همچنین محبوب ترین ساز اشرافی قرن هجدهم بود . سپس سولوهای زیادی برای این علاقه مندان به فلوت نوشته شد .

کنسرتو فلوت در لا ماژور ( کارل فیلیپ امانوئل باخ )

پسر دوم یوهان سباستین ( باخ بزرگ ) ، کارل فیلیپ امانوئل باخ به عنوان نوازنده دربار برای فردریک کبیر، پادشاه پروس کار کرد . امانوئل باخ در مجموع پنج کنسرتو برای فلوت از خود به جای گذاشت که گمان می رود همه آنها برای پادشاه ساخته شده باشند . قطعاتی که به بهترین شکل ، مهارت و توانایی نوازنده ی فلوت را به نمایش می گذارد. اتفاقاً نسخه هایی از این کنسرتوها با تکنوازی ویولن سل و هارپسیکورد نیز موجود است.

بشنوید بخشی از کنسرتو فلوت در لا ماژور ساخته ی کارل فیلیپ امانوئل باخ

کنسرتو برای فلوت و هارپ در دو ماژور ، KV. 299 ساخته ی موتزارت

شناخته شده ترین کنسرتوهای فلوت دوره کلاسیک - و حتی کل دوران باستان و مدرن - احتمالاً دو اثر ولفگانگ آمادئوس موتزارت هستند : کنسرتو فلوت شماره 1 در سُل ماژور (KV. 313) و کنسرتو فلوت شماره 2 در رِ ماژور ( KV. 314). با این حال ، اینها به عنوان آثاری شناخته می شوند که نقش اصلی را به چنگ و فلوت می دهند .

موتزارت این کنسرتو را در طول اقامت خود در پاریس در سال 1778، در پاسخ به درخواستی برای ساخت کنسرتو برای دوک دو گینز - یکی از ارادتمندان فلوت - و دخترش که به عنوان یک نوازنده با استعداد در نظر گرفته می شد ، ساخت . ملودی معمولی نفیس موتزارت و دیالوگ بین این دو ساز تکنواز ، قطعه ای بسیار تاثیرگذار را ایجاد می کند . موومان دوم این اثر نیز در فیلم آمادئوس به نمایش درآمد .

بشنوید بخشی از کنسرتو برای فلوت و هارپ در دو ماژور اثر آمادئوس موتزارت

کنسرتو فلوت ساخته ی ژاک ایبرت

ژاک ایبرت ، آهنگساز مدرن فرانسوی، کنسرتوهای متعددی برای سازهای بادی از خود به جای گذاشته است. کنسرتو فلوت او علاوه بر معروف‌ترین این آثار، احتمالاً بزرگترین شاهکار قرن بیستم است. او این اثر را در اوایل دهه 1930 آهنگسازی کرد و آن را به مارسل مویز، برجسته‌ترین هنرپیشه معاصر فلوت تقدیم کرد . حس پیچیده ای از ریتم و تکنیک باشکوه فلوت در موومان اول و سوم به نمایش گذاشته می شود. علاوه بر این، موومان دوم شگفتی‌های فلوت را نمایش می دهد و با لحن‌های ظریف و ملودی روانی که خاص یک آهنگساز فرانسوی است ، لبریز می‌شود .

سونات برای فلوت در سی مینور ، BWV 1030 - باخ

فلوت تنها ساز بادی بود که یوهان سباستیان باخ در آثار موسیقی مجلسی خود از آن استفاده کرد. سونات سی مینور که در اینجا ذکر شده شاهکاری است که در آن فلوت و هارپسیکورد در گفتگوی پیچیده با یکدیگر دوئل می کنند . این اثر در کنار تکنیک آهنگ‌سازی استادانه ی باخ ، ویژگی‌های متمایز فلوت را به نمایش می‌گذارد.

کوارتت فلوت در رِ ماژور ، KV. 285 - موتزارت

این اثر کوارتتی است که موتزارت در سال 1777 زمانی که در مانهایم آلمان اقامت داشت در پاسخ به درخواست جراح به نام فردیناند دو ژان که از طرفداران فلوت بود، ساخت. این احتمالاً یکی از مشهورترین قطعات موسیقی مجلسی با فلوت است . قطعات مجازی که ویژگی‌های ساز را به بهترین نحو نشان می‌دهند، به طرز درخشانی با ملودی زیبای موتزارت در هم تنیده شده‌اند. ویولن ، ویولا و ویولنسل علاوه بر تضاد با فلوت، که نقش اصلی را بر عهده دارد، در مواقعی با فلوت گفتگوی تمام عیار دارند . موومان دوم در سی مینور که در آن ملودی با صدای اسرارآمیز به صورت طنین انداز بر روی فلوت با همراهی پیزیکاتو نواخته می شود نیز کاملاً گیرا است.

سونات برای فلوت ، ویولا و چنگ - دبوسی

دبوسی در سال 1910 قصد داشت شش سونات بسازد که سازهای مختلف را با هم ترکیب می کردند . مرگ او در سال 1918، پس از نوشتن تنها سه سونات از این سونات ها ، مانع از تکمیل نقشه های او شد . این اثر به سبکی نسبتا محافظه کارانه نوشته شده است. با این حال، صدای در هم تنیده شده توسط سه ساز کاملا متفاوت ، کیفیت منحصر به فردی دارد .

معروفترین نوازندگان فلوت جهان

فلوت یک ساز فوق العاده زیبا برای گوش دادن و نواختن است . اگرچه قد آن بسیار کوچک است، اما نواختن ماهرانه فلوت نیاز به مقدار زیادی تجربه و تمرین دارد . صرف نظر از تسلط لازم، هزاران نوازنده در سراسر جهان بر این ساز تسلط دارند . به این ترتیب ، تهیه یک لیست کوتاه از نوازندگان مشهور جهان کار زیاد دشواری نیست . اسطوره های معروفِ فلوت مانند سر جیمز گالوی و بابی هامفری بلافاصله وقتی از فلوت صحبت می کنیم در ذهن نقش می بندند ، اما نوازندگان دیگری هم هستند که به طور شایسته در لیست بهترین های فلوت جهان می توانند جای بگیرند :

جیمز گال وِی

سِر جیمز گال وِی را می توان به عنوان بزرگترین فلوت نواز و مشهورترین در جهان دانست . گال وی اهل ایرلند است و به دلیل استایل و تخص خود ، استانداردی را برای سایر نوازندگان فلوتِ جهان تعیین کرده که آرزوی آن را دارند .

جین بکسترسر

جین بکسترسر آمریکایی ، در سنین پایین بر فلوت تسلط یافت او یکی از بهترین نوازندگان زن فلوت در جهان محسوب می شود. به دلیل مهارت استادانه خود ، جین به مدت 15 سال به عنوان نوازنده اصلی فلوت در ارکسترهای مشهور جهان از جمله ارکستر فیلارمونیک نیویورک خدمت کرده است .

ژرژ بارر

ژرژ بارر در تاریخ به عنوان یکی از بزرگان ، جایگاه برجسته ای دارد . او بین سالهای 1876 و 1944 زندگی کرد ، او نحوه نواختن فلوت را با آثار شاخصی مانند تراکم 21.5 اثر ادگارد وارز و شعر چارلز تاملینسون گریفس متحول کرد .

مت مُللوی

مت مُللوی یک نوازنده با استعداد ایرلندی است که نواختن فلوت را از کودکی شروع کرد. مت به عنوان یکی از درخشان ترین نوازندگان ایرلند شناخته می شود او بیشتر به خاطر تکنیک‌های بی‌نظیرش که پر جنب و جوش و پر انرژی است ، شهرت دارد .

نوازندگان شناخته شده ی فلوت ایرانی

در کنار نوازندگان غیر ایرانی ساز فلوت ، در داخل کشورمان نیز نوازندگان و اساتید به نامی سالها فعالیت کرده اند که تخصص و تکنیک نوازندگی ایشان ، حضورشان در ارکسترها و همکاریشان با رهبران بزرگ ، دست کمی از هم نوعان غیر ایرانی شان ندارد . در زیر به اختصار 10 نفر از این هنرمندان را نام می بریم .

• محمد علی لقا
• ناصر رحیمی
• آذین موحد
• کوشیار شاهرودی
• فیروزه نوایی
• سعید تقدسی
• مجید سینکی
• حسین سمیعیان
• آرمین قیطاسی
• عسل حناچی