راهنمای خرید سه تار خوب

درباره ی ساز سه تار

پیش از پرداختن به نکات مهم و راهنمای خرید سه تار خوب ، کمی درباره ی این ساز خوش صدای ایرانی صحبت می کنیم . ساز سه تار که ریشه ی آن در تاریخ به ساز تنبور و دوتار بر می گردد سازی است که به شدت نواختن آن لذت بخش و آرامش بخش است . این ساز را ساز شاعری و خلوت می دانند . یادگیری این ساز نسبت به سازهای بدون پرده بندی مثل عود و کمانچه آسانتر است و هنرجو سریعتر می تواند با آن ارتباط برقرار کرده و نوازندگی کند .

سه تار دارای 4 سیم بوده و صفحه ی روی کاسه ، بدون پوست است . سه تار را در دسته سازهای زهی زخمه ای می شناسند . این ساز با زخمه های انگشت اشاره ی دست راست و ناخن به ارتعاش در می آید و با انگشت گذاری همزمان انگشتان دست چپ بر روی سیم ها صدای نت های موسیقی را به خود می گیرد . اگر نوازنده ناخن بلند و مناسب نواختن نداشته باشد می تواند از مضرابی ساختگی ( فلزی یا مضراب شاخ ) استفاده نماید .

حتما شما که در حال خواندن این مقاله هستید ، به ساز سه تار علاقه مند شدید و احتمالا قصد یادگیری آنرا دارید . به نظر ما هم اگر یک طبع شاعرانه - عاشقانه دارید و طرفدار موسیقی ایرانی ، آواز و حتی شعر خوانی هستید ساز خوبی را برای یادگیری انتخاب کرده اید . اکنون به تَبَعِ آن ، دنبال خرید بهترین ساز سه تار هستید . پس تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید . ما شما را برای خرید یک ساز خوب ، خوش صدا و متناسب با بودجه و نیاز آموزشی تان راهنمایی می کنیم و نکات مهمی را پیش از خرید سه تار خوب با شما در میان می گذاریم .

ساختمان ساز سه تار را بشناسیم

آشنایی با ساختمان سه تار ، اولین راهنمای شما برای یک انتخاب هوشمندانه و دقیق است . برای خرید سه تار خوب ، دانستن جزئیات و قسمت های مختلف این ساز به خریدار کمک می کند تا مناسبترین نوع ساز را بر اساس بودجه ی خود و همچنین نیاز آموزشی ، تهیه کند . پس اینجا با هم مرور کنیم قسمت های مختلف ساز سه تار را :

سه تار از دو قسمت اصلی کاسه و دسته تشکیل شده است . دسته ی ساز از بالا باریک بوده و هر چه به کاسه نزدیک می شود پهن تر می شود . سر پنجه ی ساز هم که گوشی ها و محل اتصال سیم ها است در بالای دسته ی ساز قرار دارد . در ادامه اجزای مختلف سه تار را که شامل دسته ، کاسه ، سرپنجه ، خرک ، پرده ، شیطانک ، صفحه و سیم گیر است را با هم مرور می کنیم .

کاسه :

کاسه ی سه تار همان جعبه ی تولید صدای ساز است که گلابی شکل بوده و شبیه به دوتار و تنبور است . طول کاسه ی سه تار سایزی در حدود 26 تا 30 سانتیمتر دارد . عرض آن هم متناسب با طول کاسه ، بین 12 تا 16 سانتی متر است . عمق کاسه هم حدودا 13 سانتی متر است .

جنس کاسه معمولا از چوب درخت های توت ، آزاد ، افرا و گردو است که البته یکی از بهترین این چوب ها برای ساز سه تار چوب توت است که بسیار هم مقاوم است . کاسه ی سه تار دو نوع ساخته می شود ، یا یک تکه است و یا ترکه ای . اگر شما قصد انتخاب ساز را دارید پیشنهاد می کنیم سازهای با کاسه ی ترکه ای بخرید . کاسه ی این سازها از به هم چسبیدن چندین تکه ساخته شده و این باعث می شود در آینده ساز ترک برندارد . برعکس این اتفاق در سازهای با کاسه ی یک تکه و یکپارچه می افتد .

دسته :

دسته ی سه تار ، یک چوب بلند و کشیده از کاسه تا انتهای سردسته است . جنس دسته هم معمولا از چوب گردو ، افرا و یا آبنوس است . بر روی دسته پرده های ساز که از جنس روده ی حیوان است بسته می شود .

طول دسته حدوداً بین 40 تا 48 سانتی متر است . برای زیباتر شدن ساز و همچنین بیشتر شدن عمر ساز ، بر روی دسته استخوان شتر کار می کنند .

سردسته ( سرپنجه ) :

در بالاترین نقطه ی ساز و بالای دسته ، سر دسته یا همان جعبه ی کوک قرار گفته و گوشی های ساز که سیم ها به دور آن پیچیده شده است در سردسته قرار دارد .

گوشی ها :

این بخش از ساز که به آن گوشی گفته می شود وظیفه ی نگهداری سیم ها را بعهده دارد که به سردسته متصل است . سیم ها به دور گوشی ها پیچیده شده است و بوسیله چرخاندن گوشی ها ساز کوک می شود .

پرده :

پرده ها که بر روی دسته بسته می شوند از جنس روده ی حیوانات است . البته از جنس الیاف و ابریشم هم ساخته می شوند . فاصله ی بین دو پرده با انگشت گذاری نوازنده ی صدای یک نت را به گوش می رساند .

شیطانک :

شیطانک ، نقطه ی اتصال سردسته و دسته است و از جنس استخوان ، چوب و یا پلاستیک ساخته می شود . سیم ها از روی آن رد می شود تا به انتهای کاسه متصل شود .

سیم ها :

سه تار دارای 4 سیم فلزی است که با زخمه زدن ناخن انگشت اشاره به صدا در می آید . دو سیم سه تار سفید است و دو سیم آن زرد که صدای زیر و بم تر دارند .

صفحه ی رو :

صفحه ی رو ، چوبی نازک و معمولا از جنس چوب توت است که بر روی کاسه قرار می گیرد . سوراخ هایی هم بر روی این صفحه ایجاد می شود که وظیفه ی تنظیم صدای تولید شده را بعهده دارند و این صفحه در خوش صدایی ساز بسیار موثر است .

خرک :

خرک قطعه چوبی جدا است که بر روی صفحه ی سه تار قرار می گیرد و سیم ها از روی آن عبور می کنند و از یکطرف به سردسته و از سمت پایین به سیم گیر متصل می شوند .

سیم گیر :

سیم گیر انتهایی ترین قطعه ی چوبی ساز سه تار است . این قطعه چوب شیارهایی دارد که انتهای سیم ها به دور آن افتاده و در جای خود ثابت می شوند . معمولا جنس سیمگیر از شمشماد یا فوفل است . برخی مواقع هم از استخوان یا شاخ قوچ در ساخت سیمگیر استفاده می شود .

نکات مهم خرید سه تار خوب برای افراد مبتدی

افراد مبتدی که به تازگی قرار است آموزش ساز سه تار را شروع کنند و با ساز در جلسه ی اول کلاسشان حاضر باشند یا قرار است به صورت خودآموز و یا توسط دوره های آموزشی آفلاین سه تار نوازی را یاد بگیرند حتما پیش از خرید ساز این نکات را در نظر بگیرند . بعد از آن می توانند با خیال راحت حتی اینترنتی سه تار مناسب خود را خرید بکنند .

برای خرید سه تار خوب و با قیمت مناسب و متناسب با شرایط خودتان باید ببنید در چه سطحی از آموزش یا نوازندگی هستید . چرا که یک هنرجوی مبتدی نیازی به خریدن حرفه ای و گرانترین ترین ساز سه تار ندارد ، در واقع اینطور نیست که اگر سازی بسیار حرفه ای در شروع آموزش خریداری شود ، هنرجو بهتر یاد می گیرد . البته خریدن یک ساز خیلی خوب برای یک هنرجوی مبتدی ایرادی هم ندارد .

برای نوازندگان و هنرجویان و علاقه مندان یادگیری سه تار ، سه انتخاب بسته به شرایط وجود دارد :

• سه تار مشقی یا دانش آموزی : این ساز برای افراد مبتدی که قصد شروع یادگیری سه تار دارند خیلی مناسب و به صرفه است .
• سه تار معمولی : این سازها برای تمرین هنرجویان سطح متوسط و نوازندگان سطح متوسط مناسب است .
• سه تار حرفه ای : همانطور که از اسم آن پیداست ویژه ی نوازندگان حرفه ای است و در ضبط های استودیویی ، اجراهای صحنه ای و بسیار مناسب بوده و از کیفیت بسیار بالایی برخوردار است .

پس اگر هنرجوی مبتدی هستید و یا قصد شروع یادگیری را دارید از مجموعه سازهای دانش آموزی شناخته شده یک سه تار خوب بخرید و برای تهیه سه تار خوب ، موارد زیر را هم در نظر داشته باشید :

اندازه و وزن سه تار :

سه تار خوب باید سبک باشد و حتما محل اتصال دسته و کاسه باید طوری باشد که ساز از نظر وزن تناسب و تعادل داشته باشد و برای نگه داشتن ساز در دست نیروی اضافی لازم نباشد . یکی از نکاتی که در سبک بودن ساز تاثیر دارد انتخاب چوب کاسه و دسته است . کاسه از چوب توت و دسته از چوب گردو بسیار مناسب هستند .

چوبی خوب است و کیفیت عالی دارد که مدت ها مانده باشد و حالت پوسیدگی و خشکی طبیعی به خود گرفته باشد . برخی سازگر ها چوب تازه را می جوشانند و بعد آنرا در خاک یا پِهِن دفن می کنند تا شیره اش گرفته شده و به حالت پوسیدگی در بیاید . خب نتیجه ی ساخت سه تار با این مدل چوب ها فقط و فقط بی کیفیتی است به این دلیل که سازی که با چوب مرطوب ساخته شود در اثر کشش سیم ها می تواند تاب بردارد . پس اینجا هم موقع خرید باید از سازگر بپرسید و البته بهتر است از سازگر های معتبر و شناخته شده خرید کنید .

شکل ظاهری :

موقع خرید سه تار با بررسی وضعیت ظاهری ، کیفیت ساز را ارزیابی کنید . حتماً ببینید که چوب اضافی ، چسب و اتصالات در بین قسمت های مختلف ساز نباشد و ضایعاتی که روی زیبایی و حتی کیفیت صدایی و ساختاری ساز تاثیر می گذارد ، دیده نشود .

رنگ پوشش روی ساز نباید خیلی ضخیم باشد به این دلیل که پوشش های ضخیم باعث خفه شدن و کدر بودن صدای ساز می شود . سازنده برای جلای ساز خود باید از لاک و الکل استفاده کرده باشد .

حتما با چشم ، خوب ببینید که دسته ی ساز تاب نداشته باشد . گرچه رنگ سه تار هر چه روشن تر باشد از نظر ما بهتر است و عیب و ایرادهای ساز عیان تر می شود اما رنگ سه تار سلیقه ای و آنقدری در کیفیت ساز تاثیر ندارد . این را هم در نظر داشته باشید که سازهایی که بیش از حد تزئین شده اند و زیبایی شگفت انگیزی دارند معمولا از کیفیت بالایی برخوردار نیستند ، پس هنگام خرید دقت خود را معطوف به مواردی کنید که اینجا گفته ایم .

صدای ساز :

با تمام نکات گفته شده ، این صدای خوب ساز است که لذت نوازندگی را دو چندان می کند . موقع خرید سه تار خوب به این چند نکته در صدای ساز توجه کنید :

• صدای ساز بیش از حد تیز و بلند نباشد . این ساز به ساز خلوت و تنهایی مشهور است و لطافت صدای سه تار به بلندی و رسا بودن صدای آن ارجحیت دارد .
• تنظیم درست خرک و شیطانک در صدای خوب سه تار موثر است .
• صدای همه ی سیم ها باید با هم همخوانی داشته باشد و وقتی با یک مضراب همه ی سیم ها نواخته شوند نباید صدایی جدا باشد و باید یکدست شنیده شود .
• صدای پایین دسته ی ساز و صدای بالا دسته ی ساز با هم همخوانی داشته باشد .
• سیم بم ساز باید نرم و سیم دوم ساز هم باید مفهوم شنیده شود .
• موقع خرید ساز دقت کنید پرده های ساز تنظیم باشد و این را از فروشنده بخواهید که ساز را با پرده های تنظیم شده به شما تحویل دهد .
• دقت کنید بعد از پرده بندی ، نباید سه تار صدای گِز بدهد .

در کل صدای نرم و زیبا از دلایل خرید سه تار خوب باید باشد . البته صدای ساز اینقدر نباید کم باشد که برای شنیدنش نیاز همیشگی به استفاده از دستگاه های تقویت صدایی مثل میکروفون باشد .

مهر و سازنده :

معمولا بر روی سازها مهر سازنده ی آن حک شده است . سازی که مهر ندارد معمولا هویت ندارد و قابل اعتماد نیست . اما وجود مهر هم دلیلی بر با کیفیت بودن سازی که می خرید نیست . بلکه نکته ی مهم شناخته شده بودن نام سازنده و مهری است که بر روی ساز خورده است . در نظر داشته باشید خوشنام ترین سازندگان ساز سه تار هم از سازهای معمولی یا اصطلاحا دانش آموزی تولید می کنند تا پیشرفته ترین ، مهم آن است که بر اساس موارد گفته شده ی بالا شما بدانید چه سازی مورد نیاز شما است و آنرا از یک سازنده ی خوشنام و معتبر خرید کنید .

چگونه ساز سه تار را نگهداری کنیم ؟

• سه تار نباید در محیط‌های مرطوب نگهداری شود . ( هنرجویانی که در شهرهای شمالی زندگی می کنند باید توجه جدی داشته باشند )
• دقت کنید سه تار را در معرض تابش نور خورشید و مجاورت حرارت قرار نگیرد. امکان تغییر حالت آن وجود دارد .
• ساز را در جعبه یا کاور و آن را آویزان نگهداری کنید . سعی کنید ساز را بر روی زمین نخوابانید .
• موقع نواختن با دست چرب و کثیف از ساز استفاده نکنید . این چرب بودن به پرده های ساز آسیب وارد می کند .
• بهتر است هر از چندگاهی ساز نواخته و کوک شده و از آن استفاده شود تا صدای خوب و گرم ساز حفظ شود .
• در جعبه ی ساز از رطوبت گیر استفاده کنید و به طور ثابت قرار دهید .
• بهتر است کوک ساز برای هر دستگاهی که می نوازید مدت ها برای همان دستگاه بماند که صدای خوبی از ساز بگیرید .
• سعی کنید موقع تمرینات کوک ساز را نیم پرده پایین تر از دیاپازون قرار دهید . این کار باعث می شود فشار کمتری به دسته ی ساز وارد شود .

معرفی و پیشنهاد بهترین برند های شناخته شده برای خرید سه تار خوب

در ابتدای این مبحث به دو نکته ی مهم اشاره می کنیم . اول اینکه خرید و انتخاب سه تار خوب ، ویژه ی هر هنرجو و علاقه مندی چه از نظر فیزیک هنرجو و چه از نظر توانایی مالی و سطح آموزشی متفاوت است . حضور یک کارشناس کاربلد و یا معلم و مدرس مربوطه موقع انتخاب و خرید سه تار ، تا حد زیادی به یک خرید خوب و به صرفه کمک می کند . اما ما اینجا فرض را بر این گرفته ایم که هنرجو قرار است خودش راساً برای خرید ساز اقدام کند .

دوم اینکه چنانچه دسترسی به کارگاه های ساز سازی دارید و وقت و حوصله ی پیگیری و ارتباط با هنرمند سازگر را داشته باشید قطعا نتیجه ی بسیار خوبی در تهیه ی یک سه تار خوب و خوش قیمت خواهید گرفت .

در ادامه به معرفی برندهای مشهور تولید کننده ی سه تار از دانش آموزی تا معمولی و حرفه ای می پردازیم .

• خرید سه تار خوب برای افراد مبتدی

سه تار عزیزی ویژه

این ساز با توجه به اینکه کاسه و رویه آن از جنس چوب گردو و توت می‌باشد ، قادر است صدایی پرحجم و با کیفیت را تولید کند. دسته این ساز نیز از چوب گردو ساخته شده که باعث می‌شود استحکام بیشتری داشته باشد و به آسانی دچار انحنا نشود. روی دسته سه تار عزیزی ویژه ۲۶ پرده از جنس روده حیوانات بسته شده است. از دیگر نقاط قوت این سه تار می‌توان به جنس سیم‌های آن اشاره کرد که از برنج و فولاد است. این ساز برای هنرجویانی مبتدی انتخاب بسیار مناسبی خواهد بود.

سه تار عروج کد ۰۰۵

یکی دیگر از بهترین برندهای سه تار برای هنرجوی مبتدی ، برند عروج است. جنس کاسه و رویه این سه تار از چوب توت بوده و دسته آن از چوب گردو ساخته شده است که خود موجب استحکام بیشتر دسته می‌شود.

سه تار مکتب مدل ۰۰۱

• این سه تار انتخاب خوبی برای هنرجویان مبتدی و حتی هنرجویانی که در آموزش به سطح متوسط رسیده اند هست . چوب گردو و توت استفاده شده در ساخت این ساز، موجب استحکام بیشتر آن می‌شود. جنس پرده آن نیز از روده حیوانات است.

اگر هنرجوی مبتدی هستید و توصیه یا ایده ی خاصی برای خرید یکی از مدل های بالا ندارید ، ما به شما پیشنهاد می کنیم سه تار عزیزی را با خیال راحت بخرید . اگر هم می خواهید ساز با کیفیت بهتری برای آموزش داشته باشید می توانید از برند های مفتاحی یا مفاخری خرید کنید

• خرید بهترین ساز سه تار برای افراد سطح متوسط

برای هنرجویانی که به سطح متوسطی در یادگیری و نواختن ساز سه تار رسیده اند پیشنهاد می کنیم از برندهای بابا حیدری ، ملک شاهی یا ذوالقدر سه تار خرید کنند . کاسه سه تار بابا حیدری ترکه‌ای نیست و به صورت یک تکه طراحی و ساخته شده است . سه تار ملک شاهی نیز دارای دو نوع کاسه بزرگ و کوچک است که می‌توانید با توجه به نوع نیاز خود، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب کنید. سه تار ذوالقدر هم به واسطه تنوع زیادی که دارد گزینه های مناسبی برای شما خواهد داشت .

• خرید بهترین ساز سه تار برای افراد پیشرفته و حرفه ا ی

اصولا افراد حرفه ای سه تار های با کیفیت بالا را می پسندند . ما برای این افراد سه تار های فراهانی که یکی از بهترین سازندگان سه تار است و همچنین سه تارهای علی زادخیل و حسن زادخیل که از دیگر برندهای معروف هستند را پیشنهاد می کنیم . اینها سازهای بسیار با کیفیتی برای نوازندگان حرفه ای تولید و عرضه کرده اند .