گیتار الکتریک صدا نمی‌دهد؛ قبل از تعمیرکار این موارد را بررسی کنیم

مسیر صدا را کوتاه کنیم

اگر آمپ روشن است اما چیزی از گیتار نمی‌شنوید، ابتدا زنجیره را ساده کنید. پیش از هر تغییر اتصال، ولوم آمپ را پایین بیاورید و طبق راهنمای تجهیزات، خاموش یا بی‌صدا کنید. پدال‌ها، مولتی‌افکت، سیستم بی‌سیم و وسیله‌های میانی را موقتاً کنار بگذارید. با یک کابلِ سازِ سالم و مناسب، گیتار را مستقیم به ورودی مخصوص سازِ یک آمپ سالم وصل کنید. سپس صدا را به‌آرامی بالا ببرید.

این آزمایش روی اتصال ورودی ساز انجام می‌شود؛ کابل بلندگو، خروجی آمپ و ورودی گیتار را با هم اشتباه نگیرید. اگر آمپ شما هد جدا و کابینت دارد و از اتصال درست بلندگو مطمئن نیستید، پیش از روشن‌کردن از دفترچه یا فرد آشنا کمک بگیرید. بازکردن آمپ، دست‌کاری فیوز یا برق شهر بخشی از این بررسی نیست. بوی سوختگی، دود، داغی غیرعادی یا احساس برق روی تجهیزات، دلیل توقف استفاده است.

قبل از جداکردن تجهیزات، از مسیر فعلی یک عکس بگیرید تا بدانید هر کابل کجا بوده است. وسایل را روی زمینِ خشک و پایدار بگذارید و مسیر رفت‌وآمد را از کابل خالی کنید. برای آزمون ساده، فقط از ورودی‌ای استفاده کنید که در دفترچه برای گیتار معرفی شده است. اگر یک درگاه نامشخص می‌بینید، از روی اندازهٔ فیش آن را انتخاب نکنید. یک کابل ظاهراً مناسب می‌تواند برای کاربرد دیگری ساخته شده باشد؛ نمونهٔ سازِ معلوم‌السالم، ابهام کمتری دارد.

ولوم‌ها و حالت‌های بی‌صدا را ببینیم

ولوم اصلی آمپ و ولوم کانال انتخاب‌شده را بررسی کنید. بعضی آمپ‌ها بیش از یک کنترل بلندی دارند و روشن‌بودن چراغ دستگاه به معنی بازبودن مسیر صدا نیست. حالت Mute، تیونرِ بی‌صدا، Standby در مدل‌های دارای آن، و اتصال هدفون ممکن است بر خروجی اثر بگذارند. نام و نقش این گزینه‌ها را از راهنمای همان آمپ بخوانید؛ همهٔ مدل‌ها رفتار یکسان ندارند.

روی خود گیتار نیز ولوم را در وضعیت قابل‌شنیدن بگذارید و کلید انتخاب پیکاپ را در یک موقعیت معمول امتحان کنید. در سازهای چندولوم، پایین‌بودن یکی از ولوم‌ها ممکن است در بعضی وضعیت‌ها بر کل خروجی اثر بگذارد. از فرض «همهٔ ولوم‌ها حتماً مثل هم کار می‌کنند» بگذرید و طرح کنترل‌های مدل را ببینید. برای آزمون، صدای تمیز و شدت کم کافی است؛ گِین زیاد را جبرانِ بی‌صدایی نکنید.

پس از هر تغییر ولوم یا کلید، چند نت آرام بنوازید و نتیجه را ببینید. اگر چند کنترل را هم‌زمان تغییر دهید و صدا برگردد، نمی‌دانید کدام‌یک علت بوده است. از وضعیت سالمِ تازه عکس بگیرید و معنای کنترل مربوط را در دفترچه پیدا کنید. برگرداندن صدا با بازشدن Mute پایان خوبی برای این مرحله است؛ دیگر لازم نیست آزمون کابل و باتری را بدون دلیل ادامه دهید. عیب‌یابی قرار نیست همهٔ احتمال‌ها را به هر قیمت طی کند.

کابل را با جایگزین سالم مقایسه کنیم

اگر کابلِ دیگری دارید که سلامت آن روی یک ساز و آمپ دیگر معلوم است، همان را جایگزین کنید. فقط کابل را عوض کنید و بقیهٔ شرایط را ثابت بگذارید. برگشتن صدا با جایگزین، کابل یا اتصال آن را در اولویت بررسی قرار می‌دهد. این نتیجه از تکان‌دادن شدید فیش و فشار به جک دقیق‌تر است. فیش را کامل ولی بدون زور جا بزنید و برای بیرون‌آوردن، بدنهٔ فیش را بگیرید.

کابل را از نظر پارگی روکش، له‌شدگی یا فیشِ آسیب‌دیده نگاه کنید. کابل صدمه‌دیده را برای گرفتن نتیجه دوباره استفاده نکنید. آزمون رایجِ لمس نوک کابلِ وصل به آمپ، برای این راهنما لازم نیست و می‌تواند صدای بلند ناگهانی ایجاد کند. اگر کابل سالمِ جایگزین ندارید، همین محدودیت را در گزارش بنویسید؛ خریدِ تصادفی چند وسیله لازم نیست.

«کابل سالم» یعنی کابلی که در شرایط قابل‌مقایسه کارکردش را دیده‌اید، نه فقط کابلی که نو یا گران است. اگر جایگزین هم نتیجه نداد، کابل اول را سالم اعلام نکنید؛ ممکن است هنوز هر دو نامطمئن باشند. در گزارش بنویسید کدام کابل روی چه مسیری امتحان شده است. اگر فیش با جا زدن معمول درست نمی‌نشیند، مشکل را با فشار حل نکنید. پس از یک مقایسهٔ روشن، تکرار بیرون‌کشیدن و جا زدنِ فیش اطلاعات زیادی اضافه نمی‌کند.

سهم گیتار و آمپ را جدا کنیم

در صورت دسترسی، گیتار را با همان کابل سالم به آمپِ سالم دیگری وصل کنید. بعد می‌توانید یک گیتار سالم را با همان کابل روی آمپ اول امتحان کنید. قبل از هر جابه‌جایی، صدا را پایین بیاورید. اگر گیتار اول روی دو مسیر سالم بی‌صداست ولی ساز دوم کار می‌کند، بررسی خود گیتار منطقی‌تر می‌شود. این هنوز نام قطعهٔ خراب را مشخص نمی‌کند.

اگر همهٔ سازها روی آمپ اول بی‌صدا هستند، تنظیمات و خود آمپ در اولویت‌اند. اگر فقط اتصال به رایانه یا کارت صدا مشکل دارد ولی آمپ مستقیم صدا می‌دهد، ورودی انتخاب‌شده، مانیتورینگ و مسیر نرم‌افزار باید جدا بررسی شوند. نتیجه را قاطی نکنید: «گیتار روی آمپ سالم صدا دارد، در نرم‌افزار ندارد» گزارش بسیار مشخصی است و جلوی بازکردن بی‌دلیل ساز را می‌گیرد.

از نتیجه‌ها یک جملهٔ مشخص بسازید. «با کابل دوم و آمپ دوم صدا آمد» یعنی مسیر اول هنوز باید بررسی شود؛ «گیتار دوم روی مسیر اول کار کرد» توجه را بیشتر به ساز اول جلب می‌کند. اگر فقط بعضی آزمون‌ها در دسترس‌اند، نتیجه را مشروط نگه دارید. نداشتن ساز یا آمپ جایگزین مانعِ تهیهٔ گزارش نیست. می‌توانید همین محدودیت را بگویید و برای مقایسهٔ باقی‌مانده از فروشگاه یا مرکز خدماتِ مورداعتماد کمک بگیرید؛ نیازی به خرید آمپ برای این آزمون نیست.

آیا ساز شما مدار فعال دارد

بعضی گیتارها و پیکاپ‌ها یا مدارهای داخلی به باتری نیاز دارند؛ بعضی دیگر ندارند. وجود پیکاپ به‌تنهایی به معنی نیاز به باتری نیست. مدل ساز را بررسی کنید. باتری ضعیف در مدار فعال می‌تواند با افت خروجی یا اعوجاج و در حالت شدید با بی‌صدایی همراه شود. اگر محفظهٔ قابل‌دسترسیِ باتری برای کاربر وجود دارد، فقط با نوع و جهت قطب‌های ذکرشده در دفترچه تعویض کنید.

اگر باتری نشتی دارد، باد کرده یا اتصالش آسیب دیده، به آزمایش ادامه ندهید. برای پیدا کردن باتری، سیم‌کشی یا صفحهٔ مدار را باز نکنید. در بسیاری از مدارهای فعال، وصل‌بودن کابل باعث مصرف باتری می‌شود؛ پس بعد از تمرین طبق راهنمای ساز کابل را جدا کنید. اگر بی‌سیم استفاده می‌کنید، سازگاری فرستنده با مدار فعال را هم بررسی کنید؛ کارکردنِ آن روی ساز دیگر، سازگاری با مدل شما را تضمین نمی‌کند.

پیش از تعویض باتری، مدل و نوع موردنیاز را بخوانید و ولوم تجهیزات را پایین بیاورید. فقط درپوشی را باز کنید که برای تعویض باتری توسط کاربر در نظر گرفته شده است. اتصال را از سیم نکشید و برای جا دادن باتری نامتناسب به محفظه فشار نیاورید. بعد از تعویضِ درست، همان مسیر ساده را دوباره آزمایش کنید. اگر صدا برگشت، نتیجه را ثبت کنید؛ اگر نه، باتری‌های مختلف را پشت سر هم امتحان نکنید و سراغ بازکردن مدار نروید.

اگر فقط یک موقعیت پیکاپ صدا ندارد

کلید را با حرکت عادی روی یک موقعیت قرار دهید، چند نت بزنید و سپس به موقعیت بعد بروید. اگر نام پیکاپ‌ها را نمی‌دانید، موقعیت را با عکس یا شماره‌ای که خودتان روی یادداشت می‌گذارید توصیف کنید؛ لازم نیست برچسبی روی گیتار بچسبانید. ولوم‌های مربوط به همان وضعیت را طبق دفترچه بررسی کنید. بعضی مدارها چند کنترل مرتبط دارند و پایین‌بودن یک ولوم می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.

اگر در یک موقعیت، با تنظیم درست، صدا قطع است ولی در بقیه کار می‌کند، این تفاوت را به تعمیرکار بگویید. برای رساندن صدا کلید را در حالت نیمه‌گیر نگه ندارید و به آن فشار جانبی وارد نکنید. صدادادن موقت در یک زاویه، رفع مشکل را ثابت نمی‌کند. فیلم کوتاهی از کلید و نت‌های اجراشده مفید است، اما اگر مشکل با حرکت عادی قابل‌ثبت نیست، برای بازتولید آن ساز را تحت فشار نگذارید.

اگر صدای مستقیم برگشت اما مسیر کامل هنوز ساکت است

تجهیزات را تک‌به‌تک و با رعایت ترتیب اتصال دفترچه برگردانید. بعد از اضافه‌کردن هر وسیله، همان چند نت را بزنید. وقتی صدا قطع شد، همان مرحلهٔ تازه را بررسی کنید: ورودی و خروجی جابه‌جا نشده‌اند؟ پدال در حالت تیونرِ بی‌صدا نیست؟ کابل بین دو وسیله سالم و مناسب است؟ برای فهم نتیجه، هم‌زمان پریست و آداپتور و کابل را عوض نکنید. نقطهٔ قطع را پیدا کنید، سپس جزئیات همان بخش را بخوانید.

در بی‌سیم، وضعیت شارژ و جفت‌شدن فرستنده و گیرنده و سازگاری با خروجی گیتار مهم است. کارکردن گیتار با کابل مستقیم، دلیل خوبی است که فعلاً خود پیکاپ‌ها را متهم نکنید. از تبدیل یا کابل‌سازی حدسی برای سازگارکردن فرستنده استفاده نکنید. اگر از خروجیِ کارت صدا می‌شنوید، ورودی انتخاب‌شده و مسیر مانیتورینگ هم مطرح‌اند؛ گزارش کنید چراغ یا نشانگر ورودی واکنش دارد یا نه، بدون اینکه تنها بر اساس چراغ، سلامت کل مسیر را اعلام کنید.

چطور بدون بازکردن ساز مراجعه کنیم

یک یادداشتِ قابل‌خواندن آماده کنید: مشکل از چه زمانی شروع شد، آخرین بار کجا درست کار کرده، چه وسیله‌ای تازه اضافه شده و کدام مقایسه‌ها انجام شده‌اند. عکس کنترل‌های گیتار و آمپ و نام کابل‌ها را کنار آن نگه دارید. اگر صدا ناگهان برمی‌گردد، این رفتار متناوب را صریح بنویسید؛ لازم نیست برای گرفتن فیلم، ساعت‌ها تجهیزات را روشن بگذارید. اگر نشانهٔ ایمنی برق وجود داشته، آن را اول گزارش کنید و تا بررسی دوباره استفاده نکنید.

چه وقت آزمون خانگی را تمام کنیم

اگر گیتار با کابلِ سالم روی مسیرِ سالم هنوز بی‌صداست، یا تنها بعضی انتخاب‌های پیکاپ کار می‌کنند، آزمون بیرونی به حد مفیدش رسیده است. برای ادامه، بخش داخلی باید با شناخت مدل بررسی شود. خش‌خش مداومِ ولوم، جکِ لق یا قطع‌و‌وصلی که با کابل جایگزین باقی می‌ماند هم ارزش ارجاع دارد. جک لق را با چرخاندن بی‌حسابِ مهره سفت نکنید، چون بخش داخلی ممکن است همراهش بچرخد. اسپری‌کردن مادهٔ ناشناخته نیز جای تشخیص و رسیدگی درست را نمی‌گیرد.

گزارش نهایی می‌تواند کوتاه باشد: مدل ساز و آمپ، کابل آزمایش‌شده، نتیجهٔ اتصال مستقیم، وضعیت باتری و موقعیت‌های پیکاپ. اگر هنوز روشن نیست بررسی باید از گیتار شروع شود یا تجهیزات، می‌توانید از مشاورهٔ تخصصی هنرآموز برای انتخاب قدم بعد کمک بخواهید. توقف در این مرحله به معنی بی‌نتیجه‌بودن آزمون نیست؛ شما مسیر معیوب را کوچک‌تر کرده‌اید و تعمیرکار می‌تواند از همان‌جا ادامه دهد.